دعا 2 PDF چاپ نامه الکترونیک

آقای مهندس سید مجتبی حسینی
سوال –   آیا در ادیان دیگر بحث دعا و استجابت دعا مثل دین ما است ؟
پاسخ – همه ی ادیان بحث دعا را دارند البته ممکن است که الان شکل آن تفاوتی با گذشته داشته باشد اما نمی شود پیامبری از جانب خدا بیاید و رابطه انسان با خدا را به مردم یاد ندهد . پس همه ادیان بحث دعا را دارند . سطح دعا نسبت به سطح پیشرفت بشریت متفاوت شده است و ممکن است که شکل دعا کمی تعدیل شده باشد و تغییراتی کرده باشد . همه ی انسانها در ناخودآگاه خودشان دعا کننده هستند . در دعای رجب داریم یا من ارجوه لکل خیر و امن سخطه و... ای کسی که صدای دعای کسی هم که ساکت است می شنوی و اجابت می کنی . پس همه ی انسانها در فطرت درون خودشان دست دعایی به سمت خدا دراز کرده اند .
سوال – اگر ما یک بنده ی معمولی در پیشگاه خدا باشیم یعنی نه مقرب باشیم که مستجاب الدعوة باشیم و نه این قدر بد باشیم که خدا نخواهد صدای ما را بشنود یعنی در حد یک نماز خواندن  و روزه گرفتن باشیم ، تکلیف دعا کردن ما چه می شود  ؟
پاسخ – خدا ، خدای همه است . حتی آنهایی که خدا را قبول ندارند ، خدا آنها را می خواهد زیرا آنها بنده اش هستند . همه بنده ی معمولی خداوند هستند . ما که نماز می خوانیم نباید بگوییم که کاری نکرده ایم زیرا نماز و روزه جزو حداکثرهاست . یعنی بالاترین عبادت نماز است و بالاترین رخساره ی نماز سجده است . گاهی ما نباید از باب تواضع یا خود کوچک بینی ارزش عبادت هایی که به آن پایبند هستیم پایین بیاوریم . همه باید دعا بکنند . اگر استجابت دعا سریع نبود شما نگران ارتباط دعا نباشید . شما در دعا کردن محدودیت ندارید . همچنین انسانها محدودیتی در دعا کردن ندارند که چه کسی دعا بکند و چه کسی دعا نکند . بحث این است که شما هر دعا و سوالی که می خواهی داشته باشید ولی نتیجه را بخدا بسپار که قطعا او نتیجه ی بهتری را برای تو فراهم می کند.
سوال – ما چه دعایی بکنیم که بیشتر مقبول درگاه خدا باشد ؟
پاسخ – وقتی انسان حرفهای قرآن و پیامبر را باور داشته باشد ، باید احساس کند که دعایش قبول شده است . وقتی ما سوار هواپیما می شویم مهماندار اطلاعاتی را در مورد پرواز و ساعتن نشستن هواپیما به ما می دهد . چطور ما به این قوانین اعتماد داریم ولی به قوانین الهی اعتماد نداریم ؟ چرا به قوانینی که از زبان ائمه برای ما گفته شده است اعتماد نداریم ؟ خدا فرموده که هر کس این جوری دعا کند دعایش مستجاب می شود ، پس این را قبول کنیم البته در شیوه استجابت فرق هایی هست . در دعا کردن هیچ شرطی وجود ندارد جز خواست و برانگیختگی قلب . می گویند که خدا در دلهای شکسته است . قلب شکسته جایگاه خداست . همه ی جنس ها سالمش ارزش دارد ولی قلب شکسته اش بیشتر ارزش دارد . قلب شکسته ، دعایش مستجاب است . در کنار این شرط اصلی چند تا شرط فرعی دیگر هم برای دعا کردن وجود دارد . در این شرایط دعا مستجاب می شود : دعای با طهارت ، دعای بعد از تلاوت قرآن ، دعای بعد از صدقه ، دعای بعد از نماز ، دعای بعد از زیارت اهل بیت ، دعای دیگران در حق ما و دعای ما در حق دیگران بویژه ی دعای پدر و مادر در حق فرزندان  ، دعا هنگام نزول باران ، دعا بعد از استغفار ، تمجید خدا و صلوات بر محمد و آل محمد .
سوال – آیا دعا یا نفرین در مورد دیگران اثری دارد ؟
پاسخ – از نظر زمانی ماه مبارک رمضان و از نظر بعد مکانی مسجد الاحرام ، فضاهای خوبی برای دعا کردن هستند . خدا این کار را نمی کند که هر کسی در مورد دیگران حرفی زد اجرا کند. نظام عالم نظام حکیمانه ای است . اگر واقعا شما مورد آزار من شده باشی ، قطعا عکس العمل این آزار به شما می رسد . اما این جور نیست که من بعنوان یک انسان بد دهان و بد فکر علیه شما دعا کنم و شما بد بیاورید . چنین چیزی نیست و موثر در عالم فقط خداست .
سوال – اینکه دعا بعد از تمجید خدا مستجاب است یعنی اینکه خدا نیاز به این تمجید دارد تا دعای ما را برآورده بکند ؟
پاسخ – خدا به هیچ چیزی نیاز ندارد . این سوال را می توانیم در مورد همه ی واجبات بکنیم . کسی که با مقدمه ای وارد فضای دعا می شود از قبل جوابش را گرفته است ، ما که دور از این وادی هستیم جواب دعا را نمی گیریم . کسی که با مقدمه جلو می رود و این ایمان را در خودش تقویت می کند و تعالی پیدا می کند ، این تعالی او را در سکویی قرار می دهد که دعایش مستجاب می شود. تمجید خدا مثل شعر سرودن در مورد کوه دماوند نیست . این یک ارتباط درونی است که من را بالا می برد و باعث رشد من می شود . بعد روی سکویی قرار می گیریم که این سکو ، سکوی پرواز ما می شود .
سوال – برای مستجاب شدن دعا ما نیاز به واسطه داریم ؟ آیا دعا باواسطه مستجاب می شود ؟
پاسخ – بجای اینکه ما پیش خدا برویم پیش امام رضا (ع) برویم ، این کارشرک است ولی ما به این عنوان پیش امام رضا (ع) نمی رویم . ما به این عنوان پیش ائمه می رویم که می گوییم اینها باب های ارتباط با خدا هستند . شما وقتی می خواهید وارد خانه ای بشوید با صاحب خانه کار دارید ولی زنگ می زنید با اینکه با زنگ کاری ندارید . ما با درخانه کاری نداریم ولی اگر از در گذر نکنیم به صاحب خانه نمی رسیم . حضور در سایه ی اهل بیت تغییر شخصیتی درانسان ایجاد می کند و این تاثیر باعث می شود که انسان از مدار خودش به مدار بالاتر می رسد و دعایش به استجابت نزدیکتر بشود . اگر ما از کسی چیزی بخواهیم شرک نیست . خدا به فردی چیزی داده  و من آن را از او خواسته ام . خدا به اهل بیت و انسانهای خوب توانایی هایی داده که می تواند این امکانات را در اختیار دیگران قرار بدهند ، تا وقتی شما این رابطه را توحیدی می بینید شرک نیست و به  استجابت هم نزدیکتر است اما اگر به  دیده ی مستقل به آن نگاه بکنید این شرک است و ائمه ما را به این سمت سوق نداده اند . در ضمن بعضی از عوام ممکن است که در این زمینه کارهایی بکنند که فرمایش اهل بیت نیست . مثل گره زدن یا قفل زدن به ضریح .
سوال – من چطور می توانم بصیرتی در روح خودم پرورش بدهم که اگر دعای من مستجاب نشد ، آنرا به حساب به نفع نبودن خودم بگذارم ؟ 
پاسخ – اگر درخواست ما برآورده نمی شود بخاطر کمبود خدا یا بی ارتباط بودن با خدا یا بی توجهی خدا به ما نیست ،حتما حکمتی در پشت آن نهفته است . اگر انسان این را در خودش تبیین کند حتما به آرامش می رسد . درهنگام دعا ما داریم بندگی می کنیم و بندگی اقتضا می کند که نتیجه را به خدا بسپاریم . گاهی دعاهای ما بی حکمت است .
سوال – روایت داریم که دعا کردن هنگام بی نیازی بهتر است تا دعا کردن هنگام نیاز . مگر ما نباید برای نیازهای مان دعا کنیم ؟
پاسخ – اصل دعا بهانه برای ارتباط با خداست . پس اگر دعای شما مستجاب نمی شود ارتباط خودت را با خدا قطع نکن . دعا یعنی ارتباط  نماز خودش یک ارتباط و دعاست . یک مصداق از دعا ، نماز است . امام صادق (ع) کسالتی داشتند و از درد آه کشیدند . فردی گفت که شما با این مقام معنوی تان آه می کشید . امام فرمود : آه یکی از اسامی خداست . پس دعا در یک قدمی ماست . ارتباط با خدا یکی از نیازهای دائمی ماست . اگر نیازی به ما رسید این ارتباط را برقرار می کنیم . روایت می فرماید که شما در شرایط عادی هم دعایت را بکن قبل از اینکه نیازی به تو برسد تا معلوم بشود که تو از بندگان مرتبط هستی . در موقع نیاز هم دعا بکن و بیشتر هم دعا بکن و اشکالی هم ندارد ولی ادب ارتباط با خدا حکم می کند که این ارتباط را در همه ی شرایط حفظ بکنی . من می توانم این ارتباط را در درون خودم برقرار کنم و اشکالی ندارد . هزاران سال پیش دانشمندان گفتند که زمین وسط است و خورشید گرد آن می چرخد ولی این درست نبود . حالا آن چیزی که ما می خواهیم درست است یا آن چیزی که خدا می گوید درست است ؟ خدا به نماز ما نیاز ندارد .
سوال – در همه ی ادیان مردم دعا می کنند و احتمالا دعایشان هم مستجاب می شود . پس چرا شما می گویید که ارتباط باید مثل ارتباط ما باشد ؟
پاسخ – اینکه عده ای دارند کاری را انجام می دهند حقانیت آن کار را ثابت نمی کنند . مواد مخدر مضر است ولی خیلی از افراد می گویند که ما این جوری لذت می بریم و خیلی ها هم مثل ما از این مواد لذت می برند . آیا این جواب قابل پذیرش است ؟ خدا از هر کس به تناسب وسع او تکلیف می خواهد . اگر کسی در گوشه ای زندگی می کند و حقی به او نرسیده است ولی براساس حقی که به او رسیده دارد عمل می کند ، خدا هم بر همان اساس با او رفتار می کند. این فرد نمی داند ولی به اندازه ای که می داند عمل می کند .
 آیا الان با این همه امکانات اینترنتی بازهم ما جاهل داریم ؟  اینترنت نتوانسته ایمان بوجود بیاورد . امروزه هر چه اطلاعات بیشتری به ما داده می شود ایمان ما کمتر می کند. یعنی به ما اطلاعات می دهد که دین اشتباه بوده است . این اتفاق در چهار هزار سال پیش در کلیسا اتفاق افتاد . یعنی بشر یک نگاه قهرآلودی به مذهب داشت زیرا کلیسا در اروپا اختناق ایجاد کرده بود و باعث شد که در دروان رنسانس مردم دین را پس بزنند . علوم و هنرهایی هم در دل رنسانس اتفاق افتاد  و بشر فکر کرد که هر چه بیشتر پیشرفت کند از مذهب دور   می شود . تاره در قرن نوززدهم ، چالش های گریز از مذهب برای مردم روشن شد . از قرن نوزدهم به بعد نگاه روشنفکران و سیاستمداران و روانشناسان نسبت به مذهب تغییر کرد . آنها می خواهند بگویند که ما سریع قضاوت کردیم . زیرا مدرنیته آرامش و ایمان بشر را از بین برده است .
الان چهار سایت است که از اسلام می گوید ولی چهار هزار سایت هم هست که ضد اسلام می گوید . پس این انتظار که همه مردم مسلمان بشوند انتظار افراطی است . چون همه دسترسی به اینترنت دارند ، نمی شود که یک شب مسلمان بشوند . اینترنت به ما ایمان نمی دهد و شما هم که ایمان دارید از اینترنت آنرا نگرفته اید . این قدر کثرت اطلاعات زیاد است که تمرکز انسان را می گیرد . حتی کفار الان مثل کفار قبل نیستند . کسانی که به ایمان خودشان پایبند هستند برای گسترش اطلاعات می  توانند از اینترنت استفاده بکنند . من بعنوان یک مصرف کننده ی اطلاعات ، اگر دریافت اطلاعات را مدیریت نکنم ، قطعا در این میدان شکست می خورم .
سوال – داریم که لقمه ی حلال در دعا موثر است . ما در اطراف خودمان عده ای را داریم که با اینکه لقمه ی حلال نخورده اند ولی دعاهایشان مستجاب می شود  . برای این موضوع چه تحلیلی می توانیم داشته باشیم ؟
پاسخ – در مورد قضاوت شخص کار خیلی سخت است . اگر شما به یک برنامه ی پزشکی زنگ بزنید که من سردرد دارم با یک علامت پزشک نمی تواند جواب شما را بدهد و علائم دیگر را از شما سوال می کند  تا به موضوع نزدیک بشود . بهتر است که در قضاوت ها عجله نکنیم . 
سوال – آیا می شود به فارسی دعا کرد ؟ اگر به عربی سوال کنیم بهترمستجاب می شود ؟ آیا می شود نماز را به فارسی خواند ؟
پاسخ – هر کسی می تواند به زبان خودش دعا کند . ما دعا کردن با دعا خواندن را اشتباه گرفته ایم . دلیلی ندارد که ما چیزی را که نمی فهمیم بخوانیم . دعا خواندن کار ارزشمندی است ولی ما دعا نکرده ایم . اگر زبان عربی را می فهمیم یا حداقل معنای دعا را متوجه می شویم ، دعاها را به زبان عربی بخوانیم بخاطر احترام به پیامبر که این زبان ، زبان پیامبر و ائمه بوده است . نماز یک فرمت بخصوصی دارد که بخشی از آن قرائت است یعنی قرائت قرآن . ما در قسمت قرائت نماز حرف خدا را تکرار می کنیم . در قنوت که دعا می کنیم بعضی از مجتهدین فتوا داده اند که می شود به فارسی دعا کرد و یک صلوات هم فرستاد . مردم بدانند که ما هیچ نقشی در دین داری شما نداریم . در این ماه با خدا آشتی کنید .
سوال – دعا کردن باید چه آدابی داشته باشد؟ آیا می توان سلیقه ای با خداوند صحبت  کرد؟
پاسخ- اصل دعا این است که ما با حال اضطرار و از ته قلب چیزی را از خدا بخواهیم . ولی معیار ما بزرگان دین هستند . ما باید ببینیم قرآن چه دعاهایی را مطرح کرده و چه هنگامه ها و روش هایی را برای آن در نظر گرفته است و همینطور معصومین چگونه دعا می کردند . این افراد انسان های کاملی بوده و همیشه آن اضطرار وجودی را به درگاه الهی داشته اند . همینطور مستجاب الدعوه نیز بوده اند . اگر در حین راه رفتن هم از خدا چیزی را می خواستند برآورده می شد . با این حال آداب دعا را رعایت می کردند . بنابراین ما هم از آنها آموخته و آنها را الگوی خود قرار می دهیم .  تقلید از آنها به وجود ما می آموزد که چگونه باشیم . البته این به آن معنا نیست که اگر ما به روش آنها دعا نکردیم ، پس توقع نداشته باشیم که دعای ما برآورده شود . چون استجابت دست ما نیست . استجابت در دست خداوند است و ما نمی توانیم تعیین کنیم که در این لحظه چه کسی لیاقت دارد که خداوند به او جواب بدهد . ما حق نداریم کسی را که با روش خاص خود دعا می کند مسخره کرده و بگوییم که امکان ندارد دعای تو مستجاب شود . البته نباید منظور بدعت گذاری در دین باشد . مثلاً اینکه یک نفر یک مدل جدیدی از نماز را ابداع کرده و بگوید که من این نماز را بعنوان یک فرد مسلمان می خوانم . در اینجا ما باید جلوی او بایستیم . نه تنها دعای این فرد مستجاب نمی شود بلکه مغضوب درگاه الهی هم است . چون دین تراشی کرده که آن هم جزو کارهای سنگین در پیشگاه خداوند است . اما اگر کسی نخواهد چیزی را به عنوان بدعت گذاری مطرح کند. بلکه بخاطر حال خاصی که دارد ،به روش خود دعا کند چه بسا دعای او مستجاب هم بشود . اما باید دانست که فقط استجابت دعا هدف نیست . بلکه دعا شاخه ای از شاخه های بندگی است . ما می خواهیم بندگی کنیم و دعا بهانه ی آن است . بنابراین ما باید آنگونه بندگی کنیم که بندگان خاص خدا این کار را کرده اند . همانطور که پیامبر (ص) می فرماید: نگاه کنید من چگونه نماز می خوانم ، شما هم همانطور نماز بخوانید . حتی ابلیس نیز که مطابق با خواسته ی خداوند بندگی نکرده ، به خدا می گوید که به من مهلت بده . خداوند هم قبول می کند . بنابراین ما نمی توانیم برای خداوند تکلیف مشخص کنیم . یعنی دعای ابلیس هم مستجاب شده و خداوند به او مهلت می دهد . البته اگر کسی ضوابط دعا را رعایت نکرد و دعای او مستجاب شد مهر تأیید بر این نیست که دیگران هم ضوابط دعا را رعایت نکنند . امام باقر (ع) در روایتی می فرمایند که اگر می خواهید دعای شما مستجاب شود اینگونه دعا کنید . که مواردی را نیز می شمارند . اما هرگز نگفته اند که اگر اینگونه دعا نکنید ، دعای شما مستجاب نمی شود . بنابراین ما برای خداوند تکلیف تعیین نمی کنیم بلکه این خداوند است که برای ما تکلیف مشخص می کند . در سوره ی ابراهیم داریم که حضرت ابراهیم (ع) ابتدا خدا را حمد و سپاس می کند و بعد از آن دعا می کند . یعنی ابتدا باید به پیشگاه الهی تملق کرد و سپس تقاضای خود را عنوان کنیم .
سوال – آیا قانون است که باید قبل و بعد از دعا صلوات فرستاد ؟
پاسخ – این یک توصیه ای است که به ما کمک می کند تا دعای ما مستجاب شود. نه اینکه اگر فرد صلوات نفرستاد امکان ندارد دعای او مستجاب شود . می گویند : چون صلوات دعای مستجاب است . وقتی اول و آخر دعا آن را بکار ببرید ، دعای وسط  را هم چون خداوند مستجاب می کند. چون فضل مطلق است و چیزی را از بندگان خود دریغ نمی کند. حتی اگر ما با قواعد و قوانین دعا پیش برویم ، باز هم نمی توانیم با قاطعیت بگوییم که برآورده می شود. چون استجابت دعا دست ما نیست . اگر چه خداوند گفته است که اُدعونی اَستجِب لَکُم . گاهی ما فکر می کنیم که دعای ما برآورده نشده ، در حالی که مستجاب شده است . چون من چیزی را می خواهم که مقدمه ای دارد و آن مقدمه را خداوند مستجاب کرده است . شاید ما در آن لحظه متوجه استجابت دعای خود نشویم اما در حقیقت در بلند مدت زندگی به اجابت رسیده باشد . حتی همه ی ما هرچه دعا کرده ایم با صلوات قبل و بعد از آن نبوده و حتی با ستایش خداوند هم نبوده است . گاهی ما یک خواسته ای را زیر لب و یا در دل خود گفته ایم و همان موقع نیز به اجابت رسیده است . به ما می گویند که این مقدمات را انجام بدهید که دعای شما مستجاب شود . اما شرط لازم و کافی نیست . ما می توانیم هر طور که خواستیم به طور سلیقه ای دعا کنیم البته در صورتی که دین تراشی و بدعت نباشد . بزرگان دین به ما یاد داده اند که چگونه و چه زمانی دعا کنیم . یعنی زمان و مکان و کیفیت را برای ما مشخص کرده اند . مثلاً امام حسین (ع) در صحرای عرفه آنگونه دعا کرده اند . یعنی آن معصومان راه های دعا را به ما یاد داده اند و گفته اند که اگر اینگونه دعا نکردید زیاد به انتظار استجاب آن نباشید . اما نگفته اند که در غیر این صورت حتماً مستجاب نمی شود .  
سوال – آیا به تعداد انسان ها راه برای رسیدن به خدا وجود دارد؟ یا به تعداد انسان ها راه برای شناخت خدا وجود دارد ؟
پاسخ -  اینکه می گوییم خدایا ما را به صراط مستقیم راهنمایی کن یک بحث است . اما سُبُل و راه رسیدن به خدا می تواند متعدد باشد . مثلاً یک نفر از راه هنر به خداوند می رسد و یا فرد دیگری از راه استدلال به خداوند می رسد اما هیچکدام با صراط مستقیم منافات ندارد. یعنی یک مسلمان می تواند هنرمند ، فیلسوف ، ریاضیدان و غیره باشد. این افراد از کانال ریاضی ،شیمی و غیره بندگی می کنند اما باز هم مسلمان هستند آن طور نیست که راه های رسیدن به خدا بسته باشد . مثلاً شما از طریق تشکیل خیریه ، کانالی ایجاد می کنید که به خدا نزدیک شوید. یک نفر دیگر از طریق تدریس این کار را می کند . اینها هم شناخت است وهم رسیدن است . یعنی رسیدن ها هم اگر از راه کانال حرام نباشد اشکالی ندارد . صراط مستقیم یعنی دین و فقط یک مسیر است . صراط مستقیم تنها یکی است اما سُبُل متفاوت است . یعنی این راه های فرعی در دل صراط مستقیم هستند .
سوال – آیا خداوند قوانینی را وضع می کند که بخواهد خارج از آنها عمل کند ؟
پاسخ – همان خداوندی که والذین جاهدوا فینا لَنهدینَهُم سُبلَنا را گفته که اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم را گفته است . یعنی اینها هیچ منافاتی با یکدیگر ندارند . سبل در دل صراط است.  اینها روش هایی است که دین آنها را تأیید کرده و در دل آن قرار دارند . مثلاً یک نفر از طریق دعا خواندن و یک نفر از طریق نماز خواندن و یک نفر نیز از طریق نوشتن به خدا می رسد . همه ی اینها بندگی می کنند ولی سبل مختلفی است . و همه ی آنها درمسیر سایه ی اصلی است که اسلام است .
بحث ما بر سر این مسئله نیست که به چه دلیلی خداوند به شیطان پاسخ مثبت داده است . اینکه ما باید سنت های الهی را شناخته و زیر چتر آنها حرکت کنیم درست است . به ما گفته اند که مراقب دعاهای خود باشید . خداوند خیلی به ما نزدیک است . خداوند گفته است که هر کسی دعا کرد ، من به او جواب می دهم . ما در روایات داریم که کاری نکنید دعای شما مستجاب شود و مشمول نفرین خداوند شوید . آیا اینکه دعای شیطان مستجاب شد به نفع او بود . اینکه مهلت پیدا کرد همه ی بشر را گمراه کند به نفع او تمام شد . در واقع دعایی برای او مستجاب شد که نفرینی در حق او بود . و جهنم او را داغ تر و عمیق تر کرد .
سوال – آیا این مغایر با رحمت الهی نیست که ما دعای بدی کنیم و به مصلحت ما نباشد اما خدا آن را استجابت کند ؟
پاسخ – ما باید ببینیم چکار کرده و در چه سنتی قرار گرفته ایم که اینگونه شده است . جایی وجود ندارد که خداوند حضور نداشته باشد . اینطور نیست که شمر و یزید به جایی بروند که از خدا دور باشند. ولی امام حسین (ع) به جایی برسد که خدا وجود دارد . بلکه همه ی انسان ها به سوی خدا بازگشت می کنند . خوب ها شامل رحمت الهی شده  و بدها نیزغضب الهی را می چشند. گاهی دعاهای ما در کانال همان سنت ها مستجاب می شود اما ما متوجه نمی شویم . چون یک مقدار ظاهر بین هستیم . مثلاً من در بچگی از خداوند خواستم که خدایا دست من را گرفته و مرا کمک کن . حالا در جوانی خود دعا می کنم که خدایا این دانشگاه و این رشته قبول شوم اما مستجاب نمی شود . بعد از خداوند گله مند می شوم که چرا حرف های من را اهمیت نمی دهد . متوجه  نمی شوم که این اتفاقاتی که رخ می دهد در واقع استجابت دعای الهی است که در نوجوانی خود کرده ایم . کمک خداوند این بوده که این رشته ای که ما فکر می کرده ایم خوب است ، قبول نشویم .  یا به این دانشگاه خاص نرویم . در واقع دعای ما اینگونه مستجاب می شود اما متوجه نمی شویم .  و فکر می کنیم که خداوند به ما نگاه نکرده و توجه ندارد . 
سوال – خدا چه دعا و با چه محتوایی را بیشتر دوست دارد؟
پاسخ – خیلی خوب است که ما این دغدغه را داشته باشیم که خداوند به چه چیزی راضی است . یقیناً بین این دو حال که یکی حال امام حسین (ع) درروز عاشورا و دیگری حال امام سجاد (ع) در دعاهای صحیفه ی سجادیه است تفاوتی وجود ندارد . این دو امام هر دو معصوم هستند . یکی از آنها در روز عاشورا اعلام رضایت و تسیلم می کند و دیگری در صحیفه دعا می کند . رضایت و پسند آن چیزی که خداوند برای ما پیش می آورد، با دعا کردن و خواستن از خدا هیچ تضادی ندارد . اگر تضاد داشت پیامبر(ص) دعا نمی کردند . بنابراین وقتی که پیامبر(ص) که اوج مقام تسلیم و رضا هستند دعا می کنند . و مثلاً از خداوند نصرت و پیروزی در جنگ و خیلی مسائل دیگر زندگی را می خواهند . معلوم می شود که با مقام رضا هیچ منافاتی ندارد . البته ممکن است که دعای ما با ناشکری و بی صبری همراه باشد .  می شود دعا کرد و از خدا گله و شکایت کرد . اما می توان در کمال رضایت و شکر چیزی را از خداوند طلب کرد. خداوند به ما گفته که از او چیزی را بخواهیم . اُدعونی اَستجِب لکم . بنابراین نباید نگران این باشیم که بهتر است سکوت کرده و چیزی را از خداوند طلب نکنیم . اما اینکه چه چیزی را بخواهیم مهم است .  خیلی زیبا است که ما برای امام زمان (عج ) و حاجات ایشان دعا کنیم که ایشان نیز در حق ما دعا کند . مسلماً اگر ما به آن حالی دست پیدا کنیم که برای آن حضرت دعا کنیم ، ایشان نیز برای ما دعا خواهند کرد . ما می توانیم اینگونه دعا کنیم که خدایا دعاهای امام زمان (عج ) را در مورد ما مستجاب کن . با این روش نیز ما با خدا صحبت کرده و سکوت نکرده ایم . چون در هیچ زمانی عقل و مصلحت اندیشی از ما گرفته نمی شود .
سوال – آیا کافی است که ما برای امام زمان (عج ) دعا کنیم و چیزی برای خودمان طلب نکنیم ؟
پاسخ – حضرت زهرا (س) یک عبارتی دارند به این مضمون که لذت عبادت الهی من را به حالی رسانده است که دیگر حاجتی از او نمی خواهم . بنابراین امکان دارد که فرد به حالی برسد که دیگر چیزی را از خدا طلب نکند . مثلاً وقتی نماز می خواند، حس کند که نیازمند این اتصال بوده و آن را دریافت کرده است . بنابراین دیگر نیاز به چیز دیگری ندارد . این خیلی خوب است . اما باید حاجات را از خداوند درخواست کرد . در روایت داریم که هرکسی نزد خداوند محبوب تر است ، زبان او به دعا گویاتر است و زیاد دعا می کند . اگر شما قرآن را مطالعه کنید، متوجه می شوید که چقدر زبان حضرت ابراهیم (ع) ، حضرت یوسف (ع) و حضرت محمد (ص) به دعا گویا بوده است .
سوال – مراقبه چه مختصاتی دارد ؟
پاسخ – اگر ما مراقبت کنیم که گناه نکنیم ، قلب ، زبان و وجود ما برای دعا آماده می شود . امیرالمومنین (ع) در خطبه ی متقین یک بحثی را عنوان می کنند . کسی که می خواهد در روز حلیم ، علیم و متقی باشد . حلیم یعنی قدرت تحمل مردم را داشته باشد . علیم یعنی دانسته کاری را انجام دهد و علم داشته باشد . خیر او به مردم رسیده و در مقابل گناه ترمز داشته باشد . باید شب ها با خدا خلوت کرده و از خدا درخواست کند . ما باید یک خلوت داشته باشد . خلوت ما زمانی است که باید به خود پرداخته و فکر کنیم . از خداوند عذر خواهی کرده و رابطه ی خود را با خداوند قوی کنیم . این کارها را بکنیم تا بتوانیم در مقابل این همه مسئولیت در روز توانا باشیم .  به نظر من رجب ، شعبان ،رمضان ، شوال ، ذی القعده وذی الحجه شب فصل های سال هستند و بقیه روزها هستند . یعنی اینها به طور نسبی خلوت بوده و بقیه جلوت هستند . در این شش ماه ما خود را گام به گام و پله به پله آماده می کنیم . اینها از رجب شروع شده و در رمضان به اوج می رسد . بعد از آن، در ذی الحجه ما عید قدیر و مباهله را داریم . انسان هم یک خلوت وجودی و یک جلوت دارد . در زیارت آل یاسین نیز ما در شب و روز به امام زمان (عج ) سلام می کنیم .
سوال – آیا دعا از روی نیاز است و یا از روی ضعف و ناتوانی افراد؟
پاسخ – اگر اینگونه بود ما باید از امیرالمومنین که در اوج اقتدار و قوت بودند کمتر دعا می دیدیم . و از افراد ناتوان دعای بیشتری می دیدیم . اولاً همه ی انسان ها در پیشگاه الهی خوار و زبون هستند . یعنی همه ی ما در پیشگاه خداوند ضعیف هستیم . دیدن این ضعف و عدم سرکشی در برابر خداوند بسیار اهمیت دارد . گاهی یک نفر ذاتاً ذلیل و ضعیف است و دعاکردن او نیز از روی این صفات است . برای این فرد نیز دعا کردن بهتر از دعا نکردن است .
سوال – دعای چه افرادی در حق انسان مستجاب است ؟
پاسخ – دعای خوبان مستجاب است . هرچقدر درجه ی خوبی آنها بالاتر برود دعای آنها نیز مستجاب تر است . بنابراین دعای ولی خداوند مستجاب است . دعای پدر و مادردر حق فرزند و فرزند در حق پدر و مادر ، دعای کسی که به عیادت او رفته ایم در حق ما  به اجابت می رسد . همینطور دعای کسی که به ما لطفی کرده است در حق ما مستجاب می شود . و دعای ما نیز در حق کسی که به ما لطف کرده، مستجاب می شود . البته باید مراقب باشیم که گاهی اوقات دعاها به صورت نفرین مستجاب می شود . دعای مظلوم در حق ظالم اگر به صورت خیر باشد، قطعاً مستجاب می شود . اما گاهی نفرین او نیز مستجاب می شود .
سوال – آیا اینکه ما تظاهر به کاری  بکنیم ریا نیست؟
پاسخ – تظاهر به خوب و دین دار بودن اگر برای فریب مردم و کسب امتیاز باشد، ریا بوده و خداوند از آن بیزار است . اما اگر ما خوب نیستیم ولی خوبی را دوست داریم و به همین خاطر به آن تظاهر می کنیم ، خیلی خوب است.