خانم دکتر اعظم السادات مهدوی20/10/89
فوق تخصص نازایی و لاپاراسکوپی
سوال – چرا مسئله ی نازایی اهمیت پیدا کرده است ؟ آیا به خاطر شایع بودن آن است ؟
پاسخ – بله به شیوع آن بر می گردد با توجه به ماشینی شدن زندگی ها ، بالا رفتن سن ازدواج شیوع آن بیش تر می شود . 10الی 15 درصد از زوج های ما دچار این مسئله هستند . در فرهنگ ما، خیلی از افراد به خصوص خانم ها خیلی تمایل دارند که صاحب فرزند شوند و این تمایل بسیار شدید باعث میشود که این خانم ها بیش از حد نگران بشوند . ما به زوجی می گوییم که احتمالا دچار مشکل است که بعد از یکسال زندگی مشترک نتوانند صاحب فرزند بشوند . بنابراین شما زوج جوانی که تازه ازدواج کرده اید و ماه سوم هستید و اگر می خواهید حامله بشوید و نشدید نگران نباشید زیرا طبق آمار ماه اول ازدواج حدود 15 درصد خانمها باردار میشوند . و تا شش ماه حدود نصف این ها حامله میشوند و تا یکسال بیش ا ز90درصد آنها حامله میشوند اگر مشکل نداشته باشند . اگر زوجی بعد از یکسال حامله نشد آن موقع باید برای درمان مراجعه کنند . خانم هایی که بالای سن 35 سال دارند بهتر است که زودتر مراجعه کنند . مثلا پس از شش ماه حتما مراجعه داشته بانشد . ولی اگر خانم های جوان ظاهرا مشکلی نداشته باشند یعنی پریود منظم داشته باشد و عمل جراحی خاصی نداشته باشد و همسر او هم مشکلی نداشته باشد ، احتیاج نیست تا یکسال مراجعه داشته باشند .
سوال – در مورد مشکلات لوله های رحمی صحبت بفرمایید .
پاسخ – قبل از اینکه به علل و عوامل بپردازیم نقش لوله ی رحمی را توضیح میدهیم . لوله های رحمی یک عضو مهم در ایجاد حاملگی است . تخمکی که هر ماه از تخمدان آزاد میشود ، لوله های رحمی آنرا می گیرد و باعث حرکت تخمک به سمت رحم میشود . اسپرمی که از دهانه ی رحم وارد لوله ی رحم شده است این اسپرم به داخل لوله ی رحمی می آید و داخل لوله ی رحمی با تخمک لقاح پیدا میکند . پس لقاح تخمک و اسپرم داخل لوله های رحمی است و بعد جنین تشکیل میشود و لوله ی رحمی به حرکت جنینی کمک می کند تا به سمت حفره ی رحم برود و جنین در حفره ی رحم جایگزین میشود و حاملگی صورت می گیرد . اگر به هر دلیلی لوله ها مشکل داشته باشند ، عملکرد و فونکسیون خودشان را از دست بدهند ، خانم دچار نازایی میشود . ممکن است این لوله ها مسدود باشند یعنی در اثر این مشکل دچار انسداد شده باشند و یا ممکن است مسدود نباشد و عملکرد خودش را از دست داده باشد زیرا این لوله بایستی به حرکت تخمک و به حرکت جنینی که تشکیل شده کمک کند . ممکن است لوله ظاهرا باز باشد ولی لوله بسته باشد یا مشکلات دیگری داشته باشد .
از علل مهمی که باعث انسداد لوله ی رحم میشود عفونت ها هستند . عفونت ها بخصوص عفونت دستگاه تناسلی فوقانی یعنی عفونتی که خود رحم و لوله را درگیر کرده است باعث انسداد لوله ی رحمی میشود . زیرا عفونتها خیلی شایع هستند . بیشتر عفونتها در دستگاه تناسلی تحتانی می مانند و بالا نمی روند ولی اگر بالا رونده باشند و لوله ی رحمی را درگیر کنند باعث انسداد لوله های رحمی میشوند و عوارض بجا میگذارند و باعث نازایی میشوند . اگر شما دچار عفونتی شدید آن را جدی بگیرید و حتما به پزشک مراجعه داشته باشید مخصوصا زوج هایی که هنوز بچه ندارند تا درمان صحیح صورت بگیرد تا دچار عوارض رحمی نشوید . غیر از عفونت ها ، اعمال جراحی بخصوص اعمال جراحی که در عفونت یا خونریزی شدید باشد مثلا بیماری که آپاندیسیت آن عود کرده است و دیر مراجعه کرده یا پزشک دیر تشخیص داده است و باعث شده که آپاندیس پاره بشود و یک عفونت لگنی ایجاد کند و وقتی عمل جراحی انجام میشود معمولا چسبندگی اطراف لوله ی رحمی می دهد که باعث انسداد لوله های رحمی میشود . از طرفی کیست هایی داریم که بزرگ هستند و یک دفعه دچار خونریزی میشوند و خود این خونریزی زمینه را برای چسبندگی ایجاد می کند که بعد باید عمل بشود و این ها ممکن است عارضه ی نازایی ایجاد بکنند . در مقایسه لاپاراسکوپی با عمل جراحی باز می توان گفت که در لاپاراسکوپی چند سوراخ در روی شکم ایجاد میشود و دوربین به داخل فرستاده میشود و عمل انجام می گیرد و در اینجا خونریزی کمتر است و مخصوصا این عمل برای شما خانم های جوانی که خواستار باروری هستید خیلی بهتر است . در اکثر اعمال جراحی زنان عمل لاپاراسکوپی قابل انجام است حتی درموارد اورژانس با توجه به پزشک و امکانات این عمل امکان پذیر است .
سوال – آیا علل دیگری هست که لوله های رحمی را دچار مشکل بکند ؟
پاسخ – آندومتریوز یک بیماری نسبتا شایعی است و این هم میتواند بخاطر ضایعات چسبندگی که داخل لگن ایجاد میکند روی تخمدان ، رباط های اطراف رحم ، روده و مثانه که روی تخمدان بصورت کیست درمی آید ولی بعلت خاصیت چسبندگی که این ضایعات دارد باعث چسبندگی اطراف لوله های رحمی میشوند و لوله های رحمی را دچار انسداد میکند . در واقع یکی از عللی که آندومتریوز دچار نازایی میشود انسداد لوله های رحمی است . بنابراین آندومتریوز می تواند انسداد لوله های رحمی را ایجاد کند و در مورد تشخیص آندومتریوز که به غیر از سونوگرافی که ممکن است کیسه ی تخمدان را مشخص بکند ، ما تقریبا وسیله ی تشخیص دیگر نداریم . باز باید به سمت لاپاراسکوپی برویم . در لاپاراسکوپی با دیدن این ضایعات می توانیم به تشخیص برسیم . ما می توانیم در حین لاپاراسکوپی می توانیم این ضایعات را برداریم و اگر انسداد خیلی شدید نباشد ، انسداد را برگردانیم و لوله را بازا کنیم . دیگری ناهنجاری های رحمی هستند که از دوران جنینی باقی ماندند که در دوران جوانی خودشان را بصورت نازایی نشان می دهند که ممکن است لوله های رحمی تشکیل نشده یا در ارتباط با آن قسمتی از رحم تشکیل نشده است یا مسائل دیگر که ما وارد آن نمی شویم. از علل دیگر که تقریبا هم نادر است فیبروم ها هستند . فیبروم ها معمولا باعث انسداد لوله های رحمی نمی شوند بطور نادر اگر فیبروم ها در جایی قرار گرفته باشند مثلا فیبرومی باشد که در طرفین لگن قرار گرفته باشد و اینها از بیرون روی لوله های رحمی فشار بیارود ممکن است لوله های رحمی دچار انسداد بشود و یا فیبروم های داخل مخاط در حفره ی داخل آندومتر که از نوع خاصی هستند ، سوراخی که رحم به خود رحم دارد را می بندند و باعث انسداد لوله ی رحمی میشود . برای درمان هم می توان این فیبروم را برداشت .
سوال – راه درمانی برای خانمی که لوله های رحمی آن بسته شده است چیست ؟
پاسخ – از طریق عکس رنگی که کمی هم دردناک است ما می توانیم مسیر لوله های رحم و خود رحم را ببینیم و شکل رحم را تشخیص بدهیم . یکی اینکه آیا این رحم دچار ناهنجاری است یا خیر ؟ آیا این لوله های رحمی دچار انسداد هست یا خیر ؟ البته با توجه به نوع انسداد فرق می کند . اگر انسداد در قسمت اول لوله یعنی قسمتی که از رحم منشا می گیرد دچار انسداد شده باشد این میتواند به دو علت باشد . یا اینکه لوله ی رحم دچار مشکل است و این انسداد از منشا آن است یا بخاطر عفونت یا آندومتریوز و ... یا اینکه میتواند یک امر فیزیولوژیک باشد یعنی در اثر اسپاسم آن ناحیه ی آن لحظه آن ماده ی حاجب رد نشده است . بنابراین قدم بعدی در این موارد حتما لاپاراسکوپی است . با لاپاراسکوپی حفره ی شکم دیده میشود و داخل حفر ها و لگن با بزرگنمایی چند برابر دیده میشود و تشخیص مشکل لوله رحم را میدهیم که آیا لوله مشکل دارد یا مخاط داخل لوله های دچار مشکل است یا خیر و از طرفی در عکس رنگی ما در بیهوشی می توانیم یک ماده ی رنگی به دهانه ی رحم بزنیم که این ماده داخل رحم و لوله می رود و چون زیر بیهوشی است معمولا آن اسپاسم برطرف شده خیلی اوقات لوله باز میشود . و خیلی داریم که بعد از لاپاراسکوپی بیمار حامله میشود .
سوال – من پارسال باردار شدم و خونریزی کردم و بچه سقط شد . دکتر گفته که شما فیبروم داری و لوله ی رحم شما بسته شده است و باید عمل کنی تا باردار بشوی . عکس رنگی هم نگرفته ام . شما من را راهنمایی کنید .
پاسخ – ما تا عکس رنگی نگیریم مشخص نمیشود که این لوله بسته است یا نه و پزشک از روی معاینه نمی تواند تشخیص بدهد که لوله بسته است پس اولین قدم برای این خانم عکس گرفتن است . پزشک باید با عکس به تشخیص برسد که آیا این لوله ای که بسته است با عمل جراحی قابل درمان هست یا خیر .بعضی از لوله های رحمی هستند که اینقدر لوله مشکل دارد و اینقدر لوله بسته است که ما از طریق عمل جراحی نمی توانیم آنرا باز کنیم و در نهایت این بیماران به سمت لقاح مصنوعی یا آی بی اف کشیده میشوند .
سوال – وقت مناسب غذا خوردن چه موقعی است ؟
پاسخ – بخش عمده ی کسانی که از سوء تغذیه رنج می برند یا شکایت دارند کسانی هستند که غذا را در زمان مناسب نمی خورند یعنی ما کسانی را داریم که اضافه وزن دارند و وقتی مقدار غذای شان را بررسی می کنیم می بینیم که مقدار غذا کافی است و مشکلی ندارند و زیاده خور نیستند اما وقتی به زمان غذایشان نگاه می کنیم می بینیم که یکی از آنها می گوید که من صبحانه نمی خورم ، یکی میگوید که شام نمی خورم ، یکی می گوید که شام فقط سالاد و سبزیجات می خورم ، یکی می گوید که من اصلا میان وعده ندارم ، یکی اصلا ناهار نمی خورد ، همه ی این افراد فکر می کنند که با این روش خوردن کمتر می خورند و در نتیجه لاغرتر می مانند . البته کسانی را هم داریم که فرصتش را ندارند یا بودجه ی کافی نگذاشته اند و به تصور اینکه ما یک صبحانه و شام بخوریم بالاخره هزینه مان کمتر میشود ،پس کمتر می خورند. باور بفرمایید که اینجوری هزینه ی ما کمتر نمیشود . شما به هرحال مقداری غذا نیاز دارید چه غذا را در قالب صبحانه و شام بخوریم چه در غذاهای کافی و وعده های مناسب بخوریم . اگر غذایی که میخوریم کافی و مناسب نباشد بیماری ها به دنبال آن می آیند و هزینه هی سنگینی را به ما تحمیل می کنند . توصیه علم تغذیه این است که ما باید صبحانه ، پیش از ظهر ، ناهار ، عصرانه و شام به وقت و در زمان مناسب بخوریم . مثلا صبحانه وقتی است که ما ساعت شش و نیم الی هفت صبح بخوریم و پیش از ظهر یعنی ساعت ده و نیم و ناهار ساعت دوازده و نیم و عصرانه ساعت چهار و نیم تا پنج و شام ساعت هفت الی هفت و نیم بخوریم . و ساعت نه و نیم و قبل از خواب خوردن یک میوه یا یک لیوان شیر می تواند توصیه ی خوبی باشد . اگر ما غذا را کافی و در زمان مناسب خودش بخوریم به سلامتی خودمان کمک کرده ایم . امیدوارم با تغذیه ی صحیح و زمان بندی مناسب همیشه سالم باشیم .
سوال – من 28 سال سن دارم و دوسال است که ازدواج کرده ام و پنج ماه است که تصمیم به بچه دار شدن گرفته ام . دکترهم رفته ام ولی هنوز نتیجه نگرفته ام و تیروئید کم کار هم دارم. در دوران قاعدگی درد هم دارم . راهنمایی بفرمایید .
پاسخ – ما معمولا باید تا یکسال صبر کنیم ولی این خانم چون درد هنگام قاعدگی اش بدتر شده است که این ممکن است دچار مشکل آندومتریوز شده باشد البته صد در صد نمی توان گفت . من توصیه می کنم که یک سونوگرافی انجام بدهند . این کم کاری تیروئید هم اگر درمان نشود ممکن است اختلال پریود بدهد . اگر در سونوگرافی مشکلی نداشت و اگر همسر ایشان هم مشکل خاصی ندارند می توانند مقداری دیگر صبر کنند چون سن شان بحرانی نیست .
سوال – من دو سال ونیم است که ازدواج کرده ام و یکسال و نیم است که برای بارداری اقدام کرده ام . عکس رنگی گرفتم و لوله هایم باز بوده است . فیبروم داشتم که آن را برداشتند و قرار بود که لاپاراسکوپی هم انجام بدهم ولی چون دوازده سال پیش آپاندیست من ترکید ، عمل جراحی انجام داده ام و می گویند که باردار نمیشوم. دارو هم مصرف کردم ولی بارداری صورت نگرفت و یک بار هم آی بی اف کرده ام و آن هم ناموفق بود . اگر من احتمال چسبندگی داشته باشم آیا فقط می توانم آی بی اف کنم ؟
پاسخ – این پاره شدن آپاندیسیت باعث عفونت و چسبندگی اطراف لوله ی رحمی شده است و یک انسداد نسبی لوله های رحم دارند . اگر من جای پزشک ایشان بودم علاوه بر اینکه فیبروم را بر می داشتم ایشان را لاپاراسکوپی هم می کردم زیرا در این طور مواقع عکس رنگی کامل نشان نمیدهد . اگر چسبندگی اطراف لوله بود برای شان باز می کردم . البته من باید تمام آزمایشات شما را ببینم تا راه درمان را بگویم ولی به هرحال لاپارسکوپی بکنند .
سوال – مصرف طولانی مدت قرص های ضد بارداری آیا باعث ناباروری میشود یا خیر ؟
پاسخ – مصرف قرص های جلوگیری هیچ ارتباطی با نازایی ندارد . و نمی تواند مشکل نازایی را ایجاد کند . ولی اینکه شما ازدواج کردید و طولانی مدتی جلوگیری دارید حالا از هر روشی که استفاده می کنید ، خود این زمان ممکن است ایجاد ناباروری را بکند . اما استفاده از قرص های ضد بارداری ارتباطی با نازایی ندارد .
سوال – دچار انسداد لوله های رحمی بوده ام و درمان کرده ام . آیا امکان بسته شدن مجدد لوله های رحمی وجود دارد ؟
پاسخ – بستگی به نوع انسداد لوله ها دارد . اگر این انسداد در اثر اسپاسم بوده است معمولا دیگر برنمی گردد . ولی اگر چسبندگی یا انسداد لوله داشتیم ممکن است که بعداز عمل این انسداد برگردد .
سوال – 8 سال است که ازدواج کرده ام و بچه دار نشده ام و از طریق لاپاراسکوپی لوله هایم را باز کرده ام ولی باز هم باردار نشده ام . آیا انجام آی بی اف را توصیه می کنید ؟
پاسخ – هشت سال مدت زیادی است بالاخره در این مدت باید اقدام درمانی خاصی انجام می دادند . من نمی دانم که تخمک گذاری این خانم منظم است یا اینکه وضعیت همسرشان چطور است ؟ به هرحال باید یک اقدام درمانی جدی در این مورد داشته باشند مخصوصا اگر این خانم پریودهای منظم داشته باشد دیگر کار از آمپول گذشته است و برای این خانم اول آی یو آی انجام بشود .
سوال – یکی از لوله های رحمی من دچار مشکل شدید شده است . آیا با یک لوله ی رحمی امکان بارداری است ؟
پاسخ – بله با یک لوله ی رحمی هم میتوان باردار شد .نگران نباشند .
سوال – من 24 سال سن دارم . من پنج سال است که ازدواج کرده ام و سه سال پیش لاپاراسکوپی انجام داده ام و یک کیست دو سانتی داشتم که از رحمم برداشتند . و چهار بار هم آی یو آی انجام داده ام . دکتر به من میگوید تنبلی تخمدان دارم . راهنمایی بفرمایید .
پاسخ – یکی از مواردی که لاپاراسکوپی بکار می رود در مواردی است که سندرم کولی تیستیک تخمدانی هست و آن را می سوزانند و فعالیت تخمدان منظم میشود . چون این ها پریود منظم ندارند با دادن آمپول پریود منظم ایجاد میکنیم و بعد به آی یو آی جواب می دهند. متاسفانه ایشان به آی یو آی هم جواب ندادند .البته چون جوان هستند با آی یو آی تا شش بارهم میتوانند انجام بدهند . اگر باز هم جواب نداد به سمت لقاح مصنوعی بروند .
سوال – در عکس رنگی نشان داده شده است که لوله های رحمی در کل مسیر من دچار گشادی شده است . و این شرایط چطور بر نازایی تاثیر گذاراست و چکار باید کرد ؟
پاسخ – یک موقع قسمت اول لوله بسته است که گفتم در اثر اسپاسم است . گاهی می گویند که تمام مسیر لوله دچار گشادی لوله است . عفونت می تواند چنین مشکلی ایجاد کرده باشد. اگر آندومتریوز هم شدید باشد می تواند گشادی بدهد . به هرحال این لوله ، لوله ی خوبی نیست . ما با عکس می توانیم تشخیص بدهیم که با باز کردن لوله این خانم شانس یک حاملگی طبیعی را دارد یا خیر . اگر با عکس به نتیجه نرسیدیم باید لاپاراسکوپی کنیم . اگر لوله دچار گشادی شده باشد و عمق آن شدید نباشد و مخاط لوله از بین نرفته باشد و فونکسیون و عملکرد لوله نسبتا خوب است ما میتوانیم به این خانم شانس بدهیم و لوله اش را باز کنیم . و بعد از بار کردن خیلی ها حامله میشوند . البته در لاپاراسکوپی ما می توانیم یک تشخیص دیگر هم بدهیم . که این لوله کاملا دچار مشکل شده است و این لوله ای نیست که به درد حاملگی بخورد . اگر پزشک شما به شما توصیه کرد که این لوله بسیار گشاد شده است و این لوله نمیتواند یک حاملگی طبیعی را برای شما ایجاد کند بهتر است لوله برداشته بشود درست است که برای شما خیلی سخت است. . این لوله مواد سمی ترشح می کند که مانع جایگزینی خوب جنین از طریق آی بی اف میشود و حتی باعث سقط میشود . پس در همان عمل لاپاراسکوپی بهتر است که لوله برداشته بشود . شما باید توصیه پزشک را قبول کنید .
سوال – در مورد چسبندگی اطراف لوله رحمی توضیحات کامل تری بفرمایید .
پاسخ – گاهی لوله باز است و انسداد نسبی وجود دارد و ترشحات ماده ی حاجب از داخل لوله به داخل شکم با تاخیر صورت گرفته است .و گزارشی از چسبندگی اطراف لوله های رحم می دهند. ممکن است ما بتوانیم سابقه ی عمل جراحی بیمار و آندومتریوز را به آن ربط بدهیم. در اینجا چون لوله فونکسیون وعملکردش را حفظ کرده است و فقط چسبندگی اطراف لوله هست عمل جراحی می تواند به بیمار کمک کند . مخصوصا اگر مادر زوج علت دیگری برای نازایی پیدا نکنیم می توانیم به سمت لاپاراسکوپی برویم و خیلی راحت میشود که این چسبندگی ها را آزاد کرد . بعد به بیمار فرصت بدهیم که یک حاملگی طبیعی داشته باشد.
سوال – آیا امکان دارد بعد از عمل لاپاراسکوپی چسبندگی ثانویه ای اتفاق بیفتد؟
پاسخ – بعد از هر عمل جراحی ممکن است چسبندگی ایجاد بشود ولی چون درعمل لاپاراسکوپی شکم باز نمیشود و خونریزی نداریم و عمل حالت محافظه کارانه دارد ، این چسبندگی خیلی کمتر است . با مهارت تیم جراحی یا موادی که درعمل جراحی بکار می برند چسبندگی را خیلی کم می کند .
سوال – آیا عکس رنگی فقط جنبه ی تشخیصی دارد یا جنبه ی درمانی هم دارد ؟
پاسخ – ممکن است عکس رنگی یک درد برای شما ایجاد کند علت آن ماده ی حاجبی است که ما از پایین می زنیم و ممکن است بخاطر اسپاسم مسیر لوله باز بشود . و ما خیلی اوقات بعد از عکس رنگی حاملگی داریم . من به بیمارانی که به مطب مراجعه میکنند و به خاطر درد مختصری که عکس رنگی دارد تمایل به این کار ندارند می گویم که ممکن است یک فرایند خوشایندی هم بعد از آن داشته باشد و با گفتن این مسئله همه آنرا انجام میدهند .
سوال – آیا پولیپ باعث انسداد لوله های رحمی میشود یا خیر؟
پاسخ – اگر پولیپ ها در محل های خاصی قرار بگیرند یعنی محلی که لوله ی رحم به رحم وصل میشود یک سوراخ کوچک است ، اگر این پولیپ در این سوراخ یا اطراف این سوراخ قرار بگیرد ممکن است مسیر لوله را ببندد . البته ما پولیپ را برمی داریم و انسداد را برطرف می کنیم . و منشا این پولیپ خود مخاط آندومتر است .