89-10-28


حضرت حجت الاسلام و المسلمین جان نثاری و جناب استاد مهندسی
سوال- از به دنیا آمدن خودم رضایت ندارم به این دلیل که اگر به این دنیا نمی‌آمدم گناه مرتکب نمی‌شدم. راهنمایی بفرمایید . ( گناه و توبه )
پاسخ- اگر به سؤال دقت شود مشخص است که در آن انحرافی نهفته است. در سؤال آمده که من دوست نداشتم مخلوق شوم، مگر قبل از خلق شدن منی وجود داشته که تقاضایی داشته باشیم، تمام این تقاضاها، وجود ،احساس نیاز و هر چه که هست بعد از خلقت من است . بنابراین حال که آمدم باید خود و معرفت وجودی خود را مورد شناسایی قرار دهم. حال که آمدیم چرا باید به دارایی‌های موجود نگاه منفی کنیم؟ مگر انسان برای گناه آفریده شده است ؟ نکته‌ایی که در این‌جا وجود دارد این است که گناه نکردن هنر نیست بلکه باید استعدادهای موجود خود را در نظر بگیریم ، به بازشناسی آن بپردازیم تا از خلق شدن خود پشیمان نشویم.
سوال- خداوند خود داناست که بیشتر مردم در برابر غرایز شهوانی آسیب پذیر هستند پس چرا آن را در وجود آدم قرار داده که بعد او را مورد مؤاخذه قرار بدهد ؟( گناه و توبه )
پاسخ- این غرایزی که خدا در وجود انسان قرار داده می‌تواند موتور کمال او، بقای نسل و حفاظت از خود باشد. اگر انسان حب نفس و حب بقا نداشته باشد نمی‌تواند مسیر کمال را طی کند ، ولیکن با وجود این غریزه گاهی انسان به سوء اختیار خود در بهره‌برداری از این غرایز حد و مرزها را می شکند مثل این است که دست فردی چاقو می دهند تا میوه‌ای تناول کند که دست خود را می برد . پس باید شاکی شود چرا چاقو به دست من داده شد؟ آنچه که خداوند در وجود انسان قرار داده، از حواس ظاهری، حواس درونی و غرایز برای کمال انسان چه جسمی و چه روحی است که ما باید در برابر همه ی اینها شاکر باشیم. کار تربیت، آموختن درست استفاده کردن از این غریزه است و راه صحیح پیش گرفتن در استفاده صحیح از آن است.
سوال- حوادث طبیعی مثل زلزله، طوفان یا سیل را به گناه نسبت می‌دهند . آیا این درست است؟ آیا ریشه‌ای روایی دارد؟ ( گناه و توبه )
پاسخ- نظام علت و معلول در سبب و اسباب و مسببات منحصر در مسائل ماده نیست، بسیاری از عناصر در خلق یک حادثه می‌توانند نقش داشته باشند. این حوادث ریشه‌های مادی از جمله حرکت درون زمین، امواج درون زمین است اما این‌که در بعضی از روایات وجود دارد که اگر گناهی در یک جا شایع بشود منجر به زلزله می شود منظور این نیست که هر جا زلزله آمد الزاماً آن‌جا گناه صورت گرفته است بلکه سخن این است که گناه می‌تواند در نظام علیت و نظام سبب واسباب منجر به زلزله شود. پس عوامل فیزیکی و عوامل غیر فیزیکی با هم می توانند نقش داشته باشند. حال سؤالی که پیش می‌آید این است که در بعضی کشورهای اروپایی که این حوادث پیش نمی آید و حتی از نعمت‌های فراوانی که خدا در اختیار آن‌ها قرار می دهد برخوردار می‌شوند چگونه است؟ خداوند بیان کرده که از دنیا لذت ببرید بعد به حساب شما رسیدگی خواهد شد. پزشک برای کسی که راه نجاتی داشته باشد پرهیز می دهد نه برای کسی که نزدیک به مرگ باشد.
سوال-  در روایات آمده که شیطان در ماه مبارک رمضان در غُل و زنجیراست . پس چرا در جامعه شاهد گناهان بسیاری و از همه مهم‌تر روزه خواری در ملأ عام هستیم ؟( گناه و توبه )
پاسخ: این‌گونه بیان‌ها که در آیات و فرمایشات معصومین وارد شده بحث اقتضا است یعنی ماه رمضان با فضای معنوی که ایجاد می کند اقتضای این را دارد که دست و پای شیاطین بسته شود نه این‌که ماه رمضان به عنوان قطعه‌ای از زمان علت تامه زنجیر شدن شیطان است. بسیاری از تعابیر در قرآن و روایات که در آثار اعمال خیر و شر در زمان‌های خاص بیان می‌شود اقتضا یعنی زمینه است، بین علت تامه و مقتضی تفاوت وجود دارد. علت تامه یعنی چیزی که وقتی پیدا شود ظهور معلول آن حتمی و قطعی است مثلاً در کنار آتش، حرارت وجود دارد اما گاهی چیزی زمینه است که این زمینه برای نشان دادن مقتضی و ثمره خود به عوامل دیگر نیاز دارد مثلاً یک دوست خوب زمینه‌ی هدایت است اما ممکن است که من با داشتن چندین دوست خوب باز هم به سمت گناه بروم.
سوال- آیا عذاب‌هایی که خدا و پیامبران برای گناهان وعده داده اند زیاد نیست؟( گناه و توبه )
پاسخ- عذاب‌‌های طولانی که وجود دارد به لحاظ این است که اگر شخصی گناه می کند و قصد ادامه آن را دارد یعنی در معادله‌ای بی نهایت در انجام فساد رفته است در این صورت یک تاریکی درونی به وجود می‌آید ولی اگر گناهی صورت گرفته که دیگر تکرار نشده به هیچ عنوان دچار عذاب سخت و دردناک نخواهد شد یا خداوند آن را می بخشد یا توبه وی را مورد قبول خود قرار می‌دهد.
 اگر فردی گناهی را در یک زمان انجام بدهد و دیگر آنرا انجام ‌دهد ، خداوند هیچ‌گاه برای یک گناه او را عذاب دائمی و همیشگی نمی‌دهد. گناه اگر با توبه و رفتارهای شایسته پاک نشود به مقدار خطا و گناه دچار عذاب می‌شود.
سوال- روایات بسیاری برای توبه وجود دارد . آیا این خود راهی برای ترویج گناه نیست؟. ( گناه و توبه )
پاسخ- اگر اطبا دارویی برای درمان قطعی نوعی بیماری‌ کشف کنند آیا انسان به سوی آن بیماری می رود تا با آن دارو درمان شود؟ معنای آیات و روایات توبه به این معنی نیست که اجازه گناه کردن صادر شده، چه بسا انسان بعد از گناه موفق به توبه نشود . نکته مهم این است که توبه امری سهل و آسان نیست. شخصی در محضر حضرت امیر (ع) استغفار کرد، حضرت فرمودند که " آیا می دانی توبه چقدر سخت است؟ فقط گفتن یک استغفار توبه نیست بلکه باید پشیمان بشوی و عزم بر ترک آن عمل خطا داشته باشی." توبه، بابی است که اگر فردی گناهکار شد خداوند دری به نام توبه باز کرده است. قوری بند زده هم، توان دم کردن چای را دارد اما قوری نشکسته و سالم زیباتر است یا بند زده؟ بنابراین مقام کسی که گناه نمی‌کند با کسی که توبه کرده یکی نخواهد بود.
سوال- در جایی انسان مجبور به انجام گناه می‌شود مثلاً به علت مسائل خانوادگی به کارفرما دروغ می‌گوید . آیا این هم توبه پذیرفته است؟. ( گناه و توبه )
پاسخ- اگر جبر به معنای حقیقی کلمه باشد دیگر گناه نیست مثل این‌که اگر شخصی مال حرامی را نخورد از گرسنگی می‌میرد. اگر واقعاً در شرایطی فرد به حقیقت معنای کلمه، ناچار به دروغ شود، یک قاعده‌ای در فقه وجود دارد و آن این‌که، اگر ضرورت و ناچاری به وجود آید ارتکاب آن حرام و گناه به اندازه‌ی رفع ضرورت حلال می‌شود. مثلاً شخصی به بیماری مبتلا شده که تجویز پزشک خوردن شئی حرام است و هیچ درمان دیگری هم برای آن وجود ندارد، خوردن آن گناه نیست ولی اگر ضرورت نداشته باشد و کوتاهی از جانب شخص باشد در این‌جا نیاز به توبه و استغفار است.
سوال- خداوند در قرآن می فرمایند: " توبه کنید". چرا توبه انسان مرتد یعنی کسی که ایمان داشته سپس کافر شده ، پذیرفته نیست؟ . ( گناه و توبه )
پاسخ- ابتدا باید مرتد از نظر مفهوم و مصداق روشن شود . سپس ببینیم چرا توبه وی قابل قبول نیست. مرتد به معنای کسی که از دین خود بازگشته می باشد. مرتد کسی است که به هیچ عنوان زیر بار حق نمی‌رود نه کسی که شبه‌ای برایش به وجود آمده . حتی به زیر بار نرفتن ، خود جنبه‌ای اجتماعی می‌دهد . چنین انسانی مجازات سختی در پیش روی خود دارد. در اصل یک مفسد است که اندیشه‌ای آزاد را دنبال نمی‌کند بلکه مثل یک ویروس به جان جامعه افتاده است. در رابطه با توبه مرتد، هیچ مانعی برای توبه مرتد وجود ندارد ، توبه‌ای که گفته شده قابل قبول نیست منظور در دنیا قابل قبول نیست نه در آخرت. در دنیا باید برخورد شدیدی با وی صورت بگیرد و باید عنصر فاسد از جامعه جمع کنند ولی اگر واقعاً بین خود و خدا توبه کرده، قطعاً پذیرفته خواهد شد.
سوال- در تاریخ افرادی وجود داشته که تمام عمر خود دچار گناه و معصیت بوده اند ولی لحظه‌ای، انقلابی درونی در وجودشان ایجاد می‌شود و اهل بهشت می‌شوند . متقابلاً افرادی هم بوده‌اند که تمام عمر خود عبادت کردند ولی در نهایت کافر می‌شوند، در این رابطه هم توضیحی دهید. . ( گناه و توبه )
پاسخ- مهم زمان نیست بلکه مهم حقیقت است، در اصل ، گذر زمان هم به نوعی حقیقت ساز است . ممکن است در زمان طولانی شخصی حقیقت اندک و در زمان کوتاهی شخصیت برازنده‌ای از خود خلق کند. شخصی که از این عالم می‌رود خروجی او مدنظر است نه مدت عبادت و اعمال خیر او. حالا سوال این است که رحمت خدا چه می شود ؟ رحمت خداوند برای نیکوکاران است . خداوند در کنار غفاریت و رحمانیت خود عذاب هم دارد. اگر زمینه مناسب رحمت را پیدا کردیم، رحمت خدا شامل حال ما می شود و بالعکس اگر استحقاق عذاب را پیدا کنیم بالطبع عذاب خواهیم شد .
شخص محسن هم توفیق و نعمتش از جانب خداست . پس او از خداوند طلبکار نیست بلکه بدهکار هم هست در اینجا هم خداوند با فضل خود رفتار می‌کند.
در روایت آمده من هر کسی را می بخشم مگر کسی که طلب مغفرت نکند یعنی کسی که طلب مغفرت نمی کند ، رحمت خدا را نمی‌خواهد. باز هم رحمت خداوند به قدری فراوان است که ممکن است فرد بدون طلب مغفرت هم بخشیده بشود. یعنی تنها گناهی که بخشش آن منوط به توبه است،مسئله شرک است اما در باقی گناهان امکان بخشش بدون توبه هم وجود دارد ولی آیا این وعده همگانی است ؟ خیر، بحث سر امکان آن است. اگر فرض کنیم در جایی شخصی توبه نکرد ،شرک نداشته و مسلمان بوده ، سؤال پیش می آید آیا امکان بخشش از نظر فرهنگ دینی وجود دارد؟ امکان بخشش وجود دارد ولی این یک وعده قطعی برای همگان نیست، به نوعی باب امید باز شده است. اگر شخص زمینه را به طور کلی از بین برده باشد ، نه این است که خدا نمی‌تواند بلکه اوست که قابلیت را از دست داده است . فاعلیت فاعل سرجای خود است.