90-01-28


کارشناسان برنامه حضرت حجت الاسلام والمسلمین هادی صادقی و سرکار خانم دکتر ایران دخت فیاض
سوال- اینکه گفته شده انسان هر چه بخواهد با تمرکز به آن دست پیدا می‌کند، آیا تناقضی با شفاعت و دین دارد؟
پاسخ- این مسائل در حوزه‌ی فرا روانشناسی قرار می‌گیرد. حوزه‌ی فرا روانشناسی چند شاخه دارد از جمله: دورجنبانی، ذهن‌خوانی، انرژی درمانی، خواب مصنوعی و... در محافل علمی معتبر دنیا تاکنون هیچ‌کدام از این شاخه‌ها به حد یک رشته‌ی تثبیت شده علمی نرسیده است. به همین دلیل اگر کسی این‌گونه شواهد پراکنده را بیان کرد، به طور صد درصد قابل قبول نیست. در باب شفاء امام‌زاده‌ها هم هیچ‌گونه ادعایی مبنی بر شفای همگان حاضر در آن فضا نیست، در مسأله دعا، اصل ارتباط برقرار کردن با خداوند و در بحث زیارت هم اصل و هدف، قصد آن بزرگ است . حال مسائل بعدی ممکن است مصلحت باشد جواب داده شود یا مصلحت نباشد و فاقد پاسخ مورد نظر انسان باشد. در باب مسائل دینی اگر کسی پایه‌ی اعتقادی آن را داشته باشد دانای بر حاضر بودن امام هست. شفا از طریق تمرکز و نگاه مثبت علمی نیست چرا که شواهد تجربی کافی ندارد.
سوال- فردی گاوپرست، شفاعت خود را به گاو ربط می‌دهد . پس نمی‌توان این مسأله را به دین ربط داد یعنی بیشتر علمی است تا دینی . راهنمایی بفرمایید .
پاسخ- در ابتدا باید گفت معنای شفاعت را اشتباه نگیرید. شفاعت یعنی جفت شدن که با حاجت و شفا گرفتن متفاوت است. شفاعت دو گونه‌ است : یکی شفاعت مشرکیه که مشرکین بت‌هایی را پرستش می‌کنند و دیگری شفاعت دینی، یعنی چطور یک شفیعی می‌تواند انسان را شفاعت کند که به اذن الهی باز می‌گردد. امام دارای ولایت تکوینی است.در قرآن کریم آمده :" خداوند شفاعت نمی‌کند مگر برای کسانی که خداوند می‌پسندد" متقابلاً "در آن روز شفاعت کسی سودمند نیست مگر اینکه خدای رحمان اجازه دهد". بنابراین یک موجودی که خود فاقد شعور و اراده است و نمی‌تواند این مراحل را طی کند، نهایتاً قدرت شفاعت هم ندارد. قرآن در جایی از قول مشرکین نقل می‌کند که: "آنها می‌گویند ما این‌ها را می پرستیم تا شفیع ما نزد خدا باشند ولی خدا این‌گونه شفاعت را قبول ندارد".
سوال- در قرآن کریم آمده که سنت‌های الهی هیچ‌گاه تغییر نمی‌کند. یکی از این سنت‌ها هم عذاب گنا‌هکاران و ظالمان است . پس شفاعت چه جایگاهی پیدا می‌کند؟
پاسخ- سنت‌های الهی سه دسته است که هر دسته دارای چندین سنت است. سنت عذاب گناهکار، در سنت‌های دسته اول قرار دارد. سنت‌های دسته اول یعنی آنهایی که در وهله‌ی اول حکم اولیه هر موضوع است. مثلاً حکم اولیه گناه، عذاب است. دسته‌ی دیگر سنت‌ها، ناظر بر دسته اول می‌باشند. یعنی هنگامی که فردی گناهی می‌کند، در حال حاضر مستوجب عذاب است اما می‌تواند با راه‌های جبرانی از جمله توبه و حسنات آن را تغییر دهد. و دسته‌ی ‌سوم، توسل و شفاعت است و در نهایت راه‌های دیگری مانند عمل خیر هم می‌توان انجام داد. علم بشر در اندازه‌ی شناخت همه‌ی حکمت‌های خداوند نیست و نباید تصور کنیم که همه‌ی کارهای خدا قابل تبیین است. بنابراین هر زمان این دسته‌ها را شناختیم دیگر تصور این‌که با یک سنت همه چیز توجیه‌پذیر است را نمی‌کنیم.
سوال- آیا شفاعت نوعی پارتی‌بازی است؟ و اینکه اگر شخصی به هر دلیلی به این مسائل آگاهی ندارد،پس به این دلیل از شفاعت محروم می‌شود؟
پاسخ- پارتی بازی یعنی کسی در جایی قرار می‌گیرد که فاقد لیاقت آن است. علم انسان محدود است و به بسیاری از مطالب آگاه نیستیم. طبق سنت‌های الهی جهان مملو از قوانین ثابت و لایتغیر در عین حال انعطاف‌پذیر است. همان‌طور که قانونی وجود دارد مبنی بر اینکه گناه کرده باید مجازات شود در جای دیگر هم می‌گوید که اگر کسی در حق تو دعا کند به استجابت خواهیم رساند یعنی اگر جهان را یک گوی بلورین ببینیم، از هر طرف به آن بنگریم درون آن را مشاهده می‌کنیم.
سوال- آیا کسانی که شفاعت می‌کنند از خداوند مهربان تر هستند؟
پاسخ- بدون شک خدا مهربان‌ترین مهربانان است. خدا راه‌های متعدد برای انسان قرار داده و به دنبال بهانه است تا انسان را نجات دهد در صورتی که مستقیم توانایی انجام این کارها را دارد اما به طور قطع حکمتی وجود دارد که بیان کرده به سمت افرادی خاص روید تا این که راه را پیدا کنیم. اگر این وصل‌ها و وسیله‌ها نباشد و از آنها احساس بی‌نیازی کنیم،به کنار خواهیم رفت و دیگر کسی دست ما را نخواهد گرفت.
سوال- گفته شده سینه‌ای که در مجلس عزاداری زده می‌شود به هیچ عنوان سوخته نمی‌شود آیا این درست است؟ یعنی شفاعت جرأت گناه کردن را می‌دهد؟
پاسخ- یکی از ویژگی‌های سنت‌های الهی،انعطاف‌پذیری است. اعمال خوب و بد ذخیره می‌شود و در نهایت به حساب رسیدگی خواهد شد. در اصل انسان به طور مطلق نمی‌داند که آیا شفاعت می‌شود یا خیر. و آیا شفاعت مورد قبول واقع می‌شود؟ در رابطه با نکته‌ای که در سوال نهفته است باید گفت که هر برداشتی از روایتی که حالت تضمینی باشد، مخالف روح اسلام است . پس باید برداشت اصلاح شود.
سوال- شخصی که استطاعت مالی ندارد و نمی‌تواند برای شفاعت به زیارت برود، شفاعت شامل حالش نمی‌شود؟
پاسخ- خدا به کثرت عمل نگاه نمی‌کند بلکه مهم کیفیت آن است. مثلاً اگر کسی صد میلیون پول دارد و نصف آن را صرف فقرا می‌کند ولی شخصی اندکی پول دارد و آن را به فقیری می‌دهد که فضیلت دومی چندین برابر اولی است. گاه فردی قصد انجام کارهای خوب را دارد ولی فاقد امکانات است در این حالت برای تمام نیات خیر، ثواب نوشته می‌شود.
سوال- در قرآن کریم دو بحث متشابهات و محکمات داریم که بیان می‌کند شفاعت از متشابهات است و در جای دیگر می‌فرماید:" همه شفاعت از آن خداست" که این دو در تناقض با هم است. راهنمایی بفرمایید .
پاسخ- برای روشن شدن مطلب باید جمع ادله کرد. نزدیک به 30 آیه در رابطه با شفاعت بیان شده است. بنابراین به خاطر یک آیه نباید همه را نادیده گرفت . قسمتی از قرآن می‌تواند قسمتی دیگر را تفسیر کند. گاهی به نظر ابتدای یک آیه متشابهات می‌آید یعنی معنای آن را متوجه نمی‌شویم، وقتی به چند آیه دیگر رجوع می‌کنیم به معنای صحیح آن دست پیدا می‌کنیم که مجموعاً محکمات می‌شود. قرآن می‌فرماید: "چه بسا ملائکه‌ای در آسمان‌ها هستند که شفاعت آنها بی‌فایده است مگر بعد از آن‌که از خدا اذن گیرند و خداوند هم به هر کس که بخواهد و رضایت داشته باشد اذن می‌دهد".