19/4/90
خانم دکتر شکوفه رادفر – فوق تخصص روان پزشکی کودک و نوجوان – عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی حضرت بقیة اله الاعظم
سوال – ملاک های تشخیص بیش فعالی چیست؟
پاسخ – براساس طبقه بندی های بین المللی روان پزشکی کودک و نوجوان برای تمام بیماری ها ملاک های تشخیصی داریم . در خصوص بیش فعالی قبل از اینکه ما بخواهیم از والدین شرح حال بگیریم و سابقه ی کودک را چه از نظر سطح فعالیت و چه از نظر ارتباط با همسالان خود و با اعضاء خانواده بپرسیم ، حضور و شیوه ی ورود کودک به اتاق مصاحبه یک سری علائم تشخیصی را نشان می دهد . این کودکان از بدو ورود خیلی با انرژی وارد اتاق می شوند . پرفعالیت هستند و اینگونه نیست که در کنار والدین یا پشت آنها وارد اتاق شوند . وقتی وارد می شوند خیلی زود به طرف پزشک می آیند و ممکن است به تمامی وسایلی که روی میز است تک تک دست بزنند. حتی امکان دارد که دوست داشته باشند به پشت میز پزشک آمده و با گوشی تلفن کار کنند . یعنی این کودک از همان ابتدا نشان می دهد که با یک دختر بچه و یا پسر بچه ی صرفاً شیطان متفاوت است . بعضی از بچه ها که ما برای آنها تشخیص بیماری بیش فعالی می دهیم فقط برای مدت شش ماه علائم این بیماری را دارند . یعنی پر انرژی بوده، یک جا نمی مانند و گویی یک موتور داخل آنها روشن شده است . مرتب تکان می خورند ، از درو دیوار بالا می روند و ما نمی توانیم کاری کنیم که آنها برای چند دقیقه روی یک صندلی بنشینند . معمولاً وقتی می خواهند فعالیت های مربوط به خود را انجام دهند مانند بازی یا .. زود دست می کشند و به نظر می آید که این بچه ها دوست دارند تنوع داشته باشند . در حالی که اینگونه نیست آنها نمی توانند بیشتر از چند دقیقه در یک جا بنشینند . این سطح فعالیت بالا را این بچه ها فقط در یک مکان ندارند یعنی نمی توان گفت که فقط در خانه اینطور هستند ودر مدرسه اینگونه نیست. یا فقط در مهد کودک اینطور است و در سوپرمارکت نیست . حداقل در بیش از دو موقعیت این ملاک ها یا علائم فعالیت زیاد را دارند . یک گروه دیگر از بچه ها فقط علائم نقص توجه دارند . یعنی از نظر سطح فعالیت تفاوت چندانی با بچه های هم سن خود ندارند. اما نمی توانند خیلی خوب به جزئیات دقت کنند بنابراین تکالیف مدرسه و یا حتی نقاشی خود را نمی توانند کامل کنند . یعنی نمی توانند جزئیات مربوط به تحصیل خود را خوب پیش ببرند . بچه هایی هستند که معمولاً دچار فراموشی شده و وسایل خود را گم می کنند . بنابراین در اواسط آبان ماه والدینمی گویند تا به حال چند پاک کن گم کرده ، کاپشن خود را جا گذاشته و .. . قبل از اینکه ما سوال خود را تمام کنیم بدون اینکه به انتهای سوال توجه کنند که مثبت است یا منفی و یا فعل جمله چیست ، جواب را به ما می گویند. معمولاً وقتی ما این بچه ها را صدا می کنیم به این خاطر که توجه نمی کنند ممکن است دیرتر پاسخ داده و یا اصلاً پاسخ ندهند . خیلی از والدین در ابتدا شک می کنند که اصلاً صدای آنها را می شنود ، یا اینکه به آنها بی اعتنایی می کند. گروه سوم بچه هایی هستند که از هردو گروه علائمی را که ما گفتیم دارا می باشند، یعنی بیش فعالی و نقص توجه مختلط را دارند .
سوال – آیا بیش فعالی بیماری است ؟
پاسخ – بله ما به آن اختلال بیش فعالی و نقص توجه یا بیماری بیش فعالی و نقص توجه می گوییم . با هم تفاوتی نمی کند . شاید وقتی که ما می گوییم بیماری می توانیم یک علت مشخص واحد برای آن در نظر بگیریم مانند بیماری گلودرد چرکی . ولی در مورد اختلال ما نمی توانیم یک علت مشخص واحد برای آن پیدا کنیم . ولی این هم اختلال است و هم بیماری .
سوال – آیا بچه های کوچک تر از سه سال هم می توانند دچاربیش فعالی شوند؟
پاسخ – ما می گوییم که علائم از دوران شیرخواری شروع می شود . حتی شاید قبل از آن یعنی دوران جنینی شروع می شود . ولی از نظر تشخیصی باید به یک مرحله ای برسند که ما انتظار داشته باشیم. وارد آموزش های کلاسیک و یا محیط های سازمان یافته شوند و بعد رفتار و میزان توجه و تمرکز آنها را در آن محیط ارزیابی کنیم . بنابراین ضمن اینکه ممکن است علائم از دوران جنینی شروع شود ولی معمولاً ما تا قبل از پنج تا هفت سالگی تشخیص قطعی را نمی دهیم . از جمله علائم جنینی این است که مادر می گوید از زمانی که من این کودک را باردار بودم مرتب تکان می خورد ولگد می زد و حتی شبها نیز آرام نبود . وقتی که کودک به دنیا می آید معمولاً در چند ماه اول دارای مزاج مشکل است . یعنی زمانی که کودک را سیر می کنیم گریه می کند ، خشک می کنیم گریه می کند ، بغل می کنیم گریه می کند ، زمین می گذاریم گریه می کند . یعنی بدون هیچ علت زمینه ای خاص ، مادر هرکاری می کند که بچه را آرام کند امکان پذیر نیست . این والدین به دلایل مختلف به دکترهای متعدد مراجعه می کنند ولی معمولاً هیچ علت مشخصی برای گریه ی آنها یافت نمی شود . در گهواره نیز آرام نیستند و به هرگونه محرک محیطی مانند نور و صدا به راحتی پاسخ داده و گریه می کنند . در حالی که در بچه هایی که زمینه ی بیش فعالی را ندارند وقتی ما محرک محیطی را کم کنیم آرام می شوند ولی این کودکان به راحتی و سریع پاسخ می دهند .
سوال – علل بیش فعالی چیست ؟
پاسخ – وقتی ما به علل ایجاد بیش فعالی باز می گردیم یکی از اصلی ترین علل توارث و ژنتیک است . همانطور که ممکن است در خواهر و برادرهای دوقلو خیلی بیشتر دیده شود . حتی اگر یک کودکی در خانواده مبتلا به بیش فعالی است در خواهر و برادر غیر دوقلوی او نیز دیده می شود . بنابراین اگر یک پدری بیش فعالی داشته باشد یا در خانواده این بیماری باشد احتمال اینکه کودک به آن مبتلا باشد خیلی زیاد است . گاهی نیز ممکن است در موقع تولد یک نقصی در سیستم عصبی مرکزی ایجاد شود . مانند اینکه بچه در موقع تولد دچار صدمه شود و یا مادر زایمان طولانی داشته باشد . یا کودک نارس باشد . عوامل دیگری مانند اینکه کودک دچار سوء تغذیه باشد و یا دچار محدودیت اجتماعی باشد نیز موثر است. ولی مهم این است که نتیجه ی همه ی عواملی که برای آن مطرح شده این است که یک قسمت از مغز کودک دچار تأخیر رشد و تأخیر تکاملی است . و قسمتی که ایجاد مهارهای رفتاری در کارکردهای اجرائی را می کند مشکل دارد . این تأخیر تکاملی چیزی است که خانواده ها نباید خیلی نگران آن باشند گرچه علائم آن خانواده ها را نگران می کند . خود بیماری برای بچه مشکلاتی را ایجاد می کند . اما این تأخیر تکاملی احتمالاً در یک سنینی توسط مغز جبران می شود . در بین دختران و پسران از لحاظ رفتاری تفاوتی ندارد اما از لحاظ شیوع در پسرها سه تا پنج برابر بیشتر از دخترها است . و در پسرهای اول خانواده نیز احتمال بروز آن بیشتر است . فرق آن با شیطنت این است که در شیطنت وقتی ما کودک را وارد یک محیط ساختار یافته می کنیم که قوانینی در آن وجود دارد می توانیم راحت رفتار او را مدیریت کنیم . و شیطنیت کودک در حدی است که همه متوجه می شوند که طبیعی است . در محیط هایی که از قبل ما با کودک خود قرار داد می بندیم راحت تر می توانیم او را کنترل کنیم و معمولاً در مکان هایی که لازم است بنیشیند می نشیند . در حالی که در بچه هایی که بیش فعال هستند سطح فعالیت و شیطنت آنها شدید تر و بسیار بیشتر از یک شیطنت معمولی است . در جاهایی که ما انتظار داریم بنشینند این کار را نمی کنند. نمی توانیم به بچه های خود بگوییم که به مدت دو یا سه ساعت باید حرف ما را گوش کنند بنابراین خیلی خوب از قراردادها پیروی نمی کنند . معمولاً بیست تا سی دقیقه حداکثر زمانی است که قراردادها به خاطر آنها می ماند . بخاطر اینکه نقص توجه دارند قراردادها را زود فراموش می کنند . یک تفاوت دیگری که با بچه های شیطان دارند این است که کودکان شیطان از قبل به پیامد رفتار خود دقت می کنند . اما بچه های بیش فعال معمولاً کارهای خطرناک می کنند . یعنی اگر یک بار کاری را انجام دهد که پیامد آن این باشد که به او آسیبی وارد شود . مثلاً دست به یک چیز داغ ، کبریت یا چاقو بزند و مشکلی برای او پیش بیاید دفعه ی بعد هم ممکن است همان کار را بکند . چون پیامد رفتار خود را نمی سنجد .
سوال – محیط و پدر و مادر چقدر می توانند در بروز یک چنین اختلالی در بچه ها موثر باشند ؟
پاسخ – در محیط هایی که محدودیت اجتماعی وجود داشته باشد احتمال رفتارهای مفرط و بیش فعالی را در بچه ها بصورت بی قراری زیاد داریم . در همه ی دنیا این طور است که ما در ابتدا ممکن است فعالیت های مفرط بچه ها را ببینیم و وقتی این محدودیت های اجتماعی کنترل میشود می بینیم که سطح فعالیت این بچه ها پایین می آید و نزدیک به سطح فعالیت معمول بچه های دیگر می شود . پس محدودیت های اجتماعی موثر است . در مورد خانواده ، غیر از محدودیت اجتماعی که ممکن است ما در خانواده ها شاهد آن باشیم ، نوع رفتار والدین با یکدیگر موثر است . اینکه زیاد دچار مشاجرات خانوادگی بشوند ، سطح انتظار آنها از کودک بالا باشد ونوع تغذیه ی کودک می تواند در بروز بیش فعالی دخیل باشد نه اینکه در ایجاد آن موثر باشد . بچه ای که مستعد بیش فعالی از لحاظ ژنتیکی و ساختار مغزی است، وقتی مواجه با این عوامل می شود خیلی سریع تر رفتار بیش فعالی خود را نشان می دهد. البته اینطور نیست که لزوماً با یک مشاجره ی خانوادگی کودک دچار بیماری بیش فعالی شود . نباید همه ی خواسته های کودک را برآورده کنیم . توجه کردن به بچه ها الزامی است . ما حتی در دستورات دینی خود داریم که کودکان تا هفت سالگی فرمانروا هستند . بنابراین ما حتماً باید به کودکان خود توجه کنیم . هرچقدر به بچه های خود بیشتر توجه کنیم بچه های مهربان تر، دوست داشتنی تر و حرف گوش کن تری خواهیم داشت . اما معنای آن این نیست که همه ی خواسته های آنها را برآورده کنیم . اگر ما در هر شرایطی نیاز کودک خود را برآورده کنیم، روحیه ی پرتوقعی در او ایجاد می شود . به این خاطر که بچه روز به روز زیاده خواه تر می شود . بچه ای که می بیند با جیغ و داد و سرو صدا و با یک رفتار نا مطلوب در میهمانی پدر و مادر خود را مجاب می کند که برای او کاری انجام دهند. بعداً یاد می گیرد که در همه جا به این شیوه متوسل شده ، خواسته ی خود را گرفته وبه هدف خود برسد . ما باید به رفتار های مثبت و مطلوب بچه ها توجه کنیم . اولین روش برای مقابله با بچه هایی که رفتار نامطلوب و خواسته های غیر منطقی دارند این است که به آنها توجه نکنیم. یعنی چند لحظه نباید چیزی دید و یا چیزی شنید. این بهترین شیوه ی اولیه ای است که ما باید با رفتار نامطوب بچه های خود انجام دهیم .
سوال – من یک پسر ده ساله دارم که کلاس چهارم است . از همان پیش دبستانی یک مقدار نقص توجه داشت . به دکتر روان پزشک مراجعه کردم گفتند که نقص توجه دارد داروی ریتالین تجویز کردند که الان هم استفاده می کند . ولی علائم آن خیلی برطرف نشده است . بعد از خوردن قرص دل درد و سردرد می شود .
پاسخ – گروهی از بچه ها که فقط علائم بیش فعالی را دارند و یا گروهی که علائم هم بیش فعالی و هم نقص توجه را دارند دارای رفتارهای تکانشگری و پرخاشگری هستند . یعنی این بچه ها خیلی زود و بطور انفجاری پاسخ و واکنش نشان می دهند . این رفتاری که بصورت ناگهانی نشان می دهند معمولاً به صورت رفتار پرخاشگرانه است . رفتار پرخاشگرانه ای که هم برای خود و هم برای دیگران آسیب زننده است . حتی این خصوصیت که قبل از پایان یافتن سوال، پاسخ می دهند حاکی از رفتار تکانشگرانه ی آنها است . یکی دیگر از خصوصیت تکانشگرانه ی آنها این است که نمی توانند نوبت را رعایت کنند . بنابراین صبر نمی کنند تا در بازی نوبت آنها شود . در یک بازی گروهی هفت یا هشت نفره که با هم دارند وقتی خود او بازی می کند، نمی تواند صبر کند تا همه بازی کنند و بعد دوباره نوبت او شود. بلکه می خواهد فقط او بازی کند . در اینصورت دوستان او ناراحت می شوند و ممکن است لفظ هایی را به اوبدهند از جمله اینکه رعایت نمی کند و بازی کن خوبی نیست . و دوست نداشته باشند که در دوره های بعدی با او بازی کنند. در مورد فرزند این خانم انتظار ما این است که با توجه به سطح آگاهی که در حال حاضر در معلمین و اولیاء آموزش و پرورش ایجاد شده و همه ی آنها با این بیماری آشنا هستند ، در سنین پایین تر و حتی در پیش دبستانی این کودکان تشخیص داده شوند . احتمالاً توضیحاتی به والدین داده شده و گفته شده که فرزند شما از لحاظ درسی پیشرفت خوبی ندارد . به آنها گفته شده که به روان شناس مراجعه کنند . در سن ده سالگی اگر برای ایشان بیش فعالی و نقص توجه تشخیص داده شده ریتالین اولین دارو است . در یک کودک ده ساله نصف قرص ریتالین صبح ها بسیار کم است . حداقل باید دو قرص ریتالین ، یک عدد صبح و یک عدد ظهر را استفاده کند تا بتواند علائم را کنترل کند . حتی اگر یک عدد کامل صبح قبل از رفتن به مدرسه بخورد می تواند حدود سه و نیم تا چهار ساعت را پوشش دهد و توجه کودک را خوب کند . همه ی مطالبی که کودک باید یاد بگیرد در مدرسه نیست و در خانه نیز تکالیف آموزشی دارد . بنابراین باید حتماً بعد از ظهر این قرص تکرار شود که بتواند در خانه هم یادگیری خوب داشته باشد .
سوال - در خصوص داروهای بیش فعالی و عوارض آن توضیح دهید.
پاسخ – ریتالین جزو داروهایی است که حتماً باید با تجویز پزشک داده شود . برای اینکه جزو داروهای روان گردان است و احتمال عوارضی برای آن مطرح است . همه ی داروها دارای عوارض هستند اما وقتی که دارو توسط پزشک تجویز می شود سود و مزیت آن با احتمال عوارض سنجیده می شود و بعد از تشخیص قطعی دارو داده می شود . مانند انسولین که برای بیماری دیابت تجویز می شود . کسی که دیابت ندارد اگر به او انسولین تزریق شود حتماً وارد شک شده و باید بستری شود . ریتالین هم دارویی است که فقط اگر با تشخیص قطعی بیش فعالی توسط پزشک داده شود حتماً ما باید از آن استفاده کنیم . عوارض این دارو قابل کنترل است . معمولاً عوارض شایع آن کم اشتهایی و کم خوابی است . به همین جهت ما حتماً بعد از غذا تجویز می کنیم که کمترین اثر را روی اشتهای بچه ها داشته باشد . و حتماً نیز قبل از ساعت چهار یا پنج بعد ازظهر داده می شود که اثر بی خوابی را برای کودک نداشته باشد . اما ممکن است به عنوان عوارض نادر ما در برخی از موارد سردرد و یا عصبانیت را ببینیم . اگر اینطور باشد ما حتماً باید بررسی های خود را تکمیل کنیم . یعنی شاید لازم باشد نوار مغزی و یا حتی سی تی اسکن مغزی گرفته شود . ما باید حتماً قبل از اینکه بخواهیم درمان را ادامه دهیم مطمئن شویم که کودک کم خونی نداشته باشد . یعنی این سردرد ناشی از علل دیگری نباشد که ما احیاناً غفلت کنیم و همه ی آنها را به دارو نسبت دهیم و دارویی را که بهترین درمان موثر است و بچه ها بهترین پاسخ را به آن می دهند ،قطع کنیم .
سوال – من هفت ماهه باردار هستم و بچه های برادرمن هم بیش فعال هستند آیا تغذیه ی دوران بارداری می تواند باعث بیش فعالی کودک شود ؟
پاسخ – تا به حال هیچکدام از تحقیقات تأییدی بر اینکه تغذیه ی دوران بارداری می تواند فرزند را مستعد بیش فعالی کند وجود ندارد . اما اینکه بچه های برادر ایشان مبتلا به بیش فعالی هستند یک نوع بار ژنتیکی است در خانواده که احتمال اینکه به تمام اعضاء خانواده انتقال پیدا کند وجود دارد .
سوال – من پسر بیست و نه ماهه ای دارم که خیلی بی قراری می کند و اسباب بازی های خود را زود کنار می اندازد . بیش از چند لحظه نمی تواند در یک جا بنشیند . از هیچ کس هم حرف شنوی و ترس ندارد . بچه های هم سن و سال خود را هم گاهی اوقات کتک می زند . و پسر برادر شوهر من هم بیش فعالی دارد.
پاسخ – توضیحاتی را که این مادر می دهند چیزهایی است که معمولاً ما از مادران بچه های بیش فعالی می شنویم. و اینکه پسر عموی ایشان به بیش فعالی مبتلا است بار ژنتیکی را دارد . اما سن کودک می گوید که ما باید یک مقدار محتاطانه تر برخورد کنیم . در سن دو تا سه سالگی یعنی بیست و چهار تا سی و شش ماهگی که این کودک هم در همین سن است ما رفتارهایی را داریم که گاهی اوقات ممکن است والدین به عنوان رفتارهای نامطلوب به ما اعلام کنند . یعنی بگویند این بچه ها حرف ما را گوش نمی کنند ، لجباز هستند ، وسایل خود را جمع نمی کنند . به امر و نهی های ما توجه نمی کنند . این مسئله ممکن است فقط مربوط به سن بچه ها باشد و در مسیر رشد و تکامل بچه ها به طور طبیعی دیده شود . و ناشی از اعلام استقلال و بزرگی بچه ها باشد . بهتر است که توسط همکاران روان شناس یا روان پزشک یک بار این کودک مورد مشاوره قرار بگیرد .
سوال - دختر من امسال به کلاس دوم راهنمایی می رود . من از کلاس چهارم متوجه یک سری مشکلات شدم . البته از پیش دبستانی مشکل بی قراری و عدم تمرکز داشت ولی من دیر متوجه شدم . کلاس چهارم که او را نزد دکتر بردم با تست هوش متوجه شدند که زمینه ی بیش فعالی داشته است . استرس و اضطراب خیلی بالایی هم دارد . یعنی از کلاس اول ترس از تنهایی و مدرسه داشت . ولی من متوجه بیماری او نبودم تا کلاس چهارم که او را نزد دکتر بردم . ایشان گفتند که این نشانه های بیش فعالی است . برای او ریتالین و یک داروی دیگر تجویز کردند . مرتب در کلاس چهارم من به او ریتالین می دادم . در کلاس چهارم وقتی نتیجه ی درس او را گرفتم خیلی خوب بود . ولی متأسفانه امسال که کلاس اول راهنمایی است بامشکلات زیادی مواجه بود . خیلی حواس او پرت بود . یعنی در مدرسه تکالیف خود را فراموش می کرد و مرتب باید با دوستان خود تماس تلفنی داشت و درس خود را می پرسید. تازگی هم وسواس شدید دارد یعنی آب دهان خود را به هیچ عنوان قورت نمی دهد . خیلی بی انضباط و شلخته است . الان هم داروی ریتالین مصرف می کند .
پاسخ – ما باید در نظر بگیریم که اضطراب و بی قراری که این خانم می گفتند مواردی است که رفتارهای بچه ها را بیشتر می کند . یعنی یک بچه ای که بی قراری ناشی از اضطراب دارد بیشتر تکان می خورد ، بیشتر جابجا شده و کمتر در یک مکان ثابت می ماند . به دنبال این است که به یک طریقی نگرانی خود را از بین ببرد . بنابراین اضطراب و بی قراری را ما باید به طور جداگانه درمان کنیم . و درمان آن فقط با ریتالین نخواهد بود . از همه ی خانواده ها خواهش می کنم که وقتی مسئولین و کارشناسان در هر رده و با هر نوع تخصصی برای فرزندان آنها تشخیص بیماری می دهند ، همه ی مواردی را که به آنها توصیه می کنند پی گیری جدی کنند . اینکه من شب هایی را که امتحان دارد صبح به او ریتالین می دهم کافی نیست . بچه های ما فقط آن روز درس نمی خوانند. بچه های ما در طول سال درس می خوانند . و اگر حتی بیش فعالی از نوع فعالیت مفرط نداشته باشند بلکه فقط نقص توجه باشد بازهم باید در تمام سال تحصیلی و در تمام زمان هایی که کلاس آموزشی می روند از ریتالین استفاده کنند . ما چند بیماری داریم که به طور توأم بچه های بیش فعال مستعد آن هستند یکی از آنها اختلال یاد گیری است که ممکن است بچه ها همزمان دچار اختلال یاد گیری باشند . یکی دیگر اینکه حتماً باید بهره ی هوشی آنها ارزیابی شود . وسواس و تیک هم جزو مواردی است که ما بطور شایع در بچه های بیش فعال می بینیم.
سوال – رفتار والدین با بچه های بیش فعال چطور باید باشد ؟ در مورد رفتار مربیان و اولیای مدرسه نیز توضیح بفرمایید .
پاسخ – اولیای مدرسه باید بیشتر دقت کنند و بچه هایی را که ممکن است در نوشته های خود ایراد های جزئی داشته باشند برای بررسی ارجاع دهند. ممکن است این بچه ها فقط اختلال یادگیری و یا فقط نقص توجه داشته باشند. اگر بچه هایی هستند که مرتب در جای خود تکان می خورند به آنها مسئولیت واگذار کنند . حتماً بچه هایی را که دارای بیش فعالی و یا رفتار مفرط هستند در صندلی ردیف جلو قرار دهند . یعنی حتماً نزدیک معلم باشند . معلم باید به آنها مرتب توجه کند که تکالیف خود را انجام داده باشد . هر چند دقیقه یک بار معلم آنها را صدا بزند و یا آنها را برای انجام کاری بیرون از کلاس بفرستد . اینها باعث می شود که انرژی بچه تخلیه شده تا بتواند رفتار خود را بهتر کنترل و مدیریت کند . در خانه نیز رفتار های مشابه را باید انجام دهند . علاوه براینکه این بچه ها به همراه والدین خود برای گرفتن توصیه های رفتاری به روان شناس مراجعه می کنند لازم است که بچه هایی که بیش فعالی از نوع نقص توجه و تمرکز دارند نزد کاردرمانگر ذهنی هم بروند . و توصیه های ذهنی بگیرند که وقتی آن کارها را به طور مکرر انجام دهند تمرکز و توجه آنها افزایش پیدا می کند .
سوال – آیا بچه های بیش فعال در تابستان هم که مدرسه تعطیل است و فعالیت ذهنی خاصی ندارند باید دارو مصرف کنند ؟
پاسخ – بستگی دارد از کدام گروه باشند . اگر از گروهی باشند که نقص توجه و تمرکز دارند یا از گروه مختلط هستند یعنی هم فعالیت مفرط و هم نقص توجه و تمرکز را دارند حتماً باید در تمام زمان هایی که کار آموزشی دارند دارو مصرف کنند . اما اگر نقص توجه و تمرکز ندارند و فقط رفتار مفرط دارند همیشه باید داروی خود را بخورند . مگر اینکه والدین بتوانند بدون اینکه این بچه ها دارو مصرف کنند رفتار آنها را کنترل و تحمل کرده بدون اینکه مرتب امر ونهی کنند . مرتب سرزنش ، توبیخ و امر و نهی باعث می شود اعتماد به نفس فرزندان ما پایین بیاید. و بچه های ما نیز ممکن است رفتار مقابلی را نشان دهند که اصلاً به صلاح آینده ی آنها نباشد .
سوال – اگر بچه های بیش فعال در کودکی درمان نشوند در بزرگسالی چه اتفاقی برای آنها پیش می آید؟
پاسخ – ممکن است تأخیر تکاملی مغز خودبخود کنترل شود . یعنی خود مغز در یک سنینی جبران کند . اگر بیش فعالی درمان نشود از همان ابتدا عوارض آن دیده می شود . یعنی افت تحصیلی پیدا می کند. چون مرتب بخاطر رفتارهای خود امر و نهی وسرزنش شنیده دچار اعتماد به نفس پایین می شود . ممکن است دچار افسردگی شود . یک کمی که سن این بچه ها بالاتر برود ممکن است یک درمان هایی بکنند که بتوانند این مشکل خود را کنترل کنند یعنی با داروهای مختلف خود درمانی کنند . احتمال اینکه دچار مشکلات پرخاشگری جدی بعنوان مسائل شخصیتی شوند وجود دارد . اگر در سنینی که ما انتظار داریم مغز جبران کند این کار را نکند و از نوع بیش فعالی کودکی به بیش فعالی نوجوانی و بعد از آن به بیش فعالی بزرگسالی برسد، احتمال عوارض خیلی بیشتر میشود . یعنی در بزرگسالی اینها رفتارهایی مانند رانندگی پرخطر داشته باشند . چندین پروژه با یکدیگر بگیرند و نتوانند به طور کامل آنها را به انتها برسانند. و مشکلات شغلی ، زناشویی و ... را پیدا کنند .
سوال - دختر یک و نیم ساله ای دارم که تمام علائم بیش فعالی از بدو تولد را داشته است . تمام حرکات او مانند حرف زدن و بقیه ی چیزها خیلی زودتر شروع شده است . خیلی باهوش است. گیرایی قوی دارد ولی ما را بسیار اذیت می کند . چکار باید بکنیم؟
پاسخ – ما دربین دو تا سه سالگی رفتارهایی را داریم که ناشی از ابراز وجود و استقلال بچه ها است . در بچه های باهوش ممکن است این رفتارها زودتر خود را نشان دهد . هوش و بیش فعالی هیچ ارتباطی با هم ندارد . یعنی یک بچه ی بیش فعال ممکن است باهوش و تیز هوش باشد ، ممکن است هوش معمولی داشته باشد و یا کم هوش باشد . اما بچه هایی که باهوش هستند و مسیر رشد آنها کمی زودتر از بچه های معمولی است ممکن است رفتارهای دو تا سه سالگی را یک کمی زودتر نشان دهند . در این صورت خانواده ها یک مقدار بیشتر اذیت شوند .
سوال – چه کارهای درمانی از طرف پزشکان برای این بچه ها انجام می شود و چه کارهایی را باید خانواده ها انجام دهند؟
پاسخ – بهتر است بعد از اینکه ارزیابی تشخیصی درست انجام شد درمان را پایه گذاری کرد . در ارزیابی های تشخیصی با توجه به بیماری های هم زمانی که ممکن است این بچه ها داشته باشند و عوامل دیگری که رفتارهای مفرط بچه ها را نشان دهد بطور کامل بررسی شوند . اگر ما فکر می کنیم نقص توجه دارند باید حتماً تست هوش بدهند . بهتر است این بچه ها ارزیابی روان شناختی انجام دهند . چون ممکن است این بچه ها بطور همزمان درک بینایی و شنیداری داشته باشند و نقص توجه آنها با چند جلسه کاردرمانی کنترل شود از نظر ذهنی مورد ارزیابی قرار بگیرند . باید از آنها نوار مغزی گرفته شود چون گاهی اوقات ما فکر می کنیم بچه های بیش فعال ما در سر کلاس دچار نقص توجه بوده اند ، برای اینکه یک یا دو کلمه و یا یک عبارت را ننوشته اند در حالی که ممکن است بچه دچار یک صرع کوچک باشد . بنابراین بعد از ارزیابی های کامل درمان دارویی ، روان شناسی و کاردرمانی ذهنی توأم انجام می شود . که در این زمینه باید حتماً والدین هم درگیر شوند . ما یک روش درمانی داریم که آموزش خانواده ها برای مدیریت رفتار کودکان بیش فعال است .