آقای دکتر محمد رضا نوروزی 90/6/16
متخصص و جراح کلیه ومجاری ادراری
سوال – شکل طبیعی دفع ادرار چگونه است ؟
پاسخ – ادرار محصول خارجی فعالیت دستگاه کلیه و مجاری اداری است که وظیفه ی کلیه ها این است که مواد زاید را ازبدن پاکسازی کنند از طریق تشکیل ادرار و حل کردن مواد زاید . بطور معمول انسانها هر یک دقیقه یک سی سی ادرارتشکیل می دهند که به مثانه می رسد . وقتی خون به داخل کلیه می آید مقداری آب با مواد زاید مخلوط می شود که تسویه صورت می گیرد . موادی خوب دوباره جذب بدن می شود و بقیه مواد در مایع حل می شوند و بصورت ادرار خارج می شوند . گنجایش مثانه سی صد الی چهار صد سی سی است . یک فرد معمولی در زمان طبیعی هر سه الی چهار ساعت تمایل پیدا می کند که تخلیه انجام بدهد. یک فرد معمولی در روز باید چهار الی پنج بار ودر شب یک بار به دستشویی برود و این طبیعی تلقی می شود. مواقعی که این وضعیت ادرار کردن تغییر بکند یعنی تعداد دفعات تغییر پیدا بکند یا شب ها بیدار بشود و یا زود به زود دتستشویی برود و یا اینکه نتواند ادرار را در مثانه اش نگه دارد زیرا فرد باید هنگام فشار آوردن ، احساس رضایت از تخلیه ادرار داشته باشد. رنگ ادرار معمولا زرد دارد و بویش تند و اسید است ولی خیلی زننده نیست . اگر این رنگ زرد تبدیل به رنگ قرمز تبدیل بشود باید به آن توجه بکنیم . ادرار در آقایان پرش دارد و با فشار خارج می شود . و این نشانه ی کار کردن صحیح مثانه است . ادرار یک قطر ادار دارد . تغییرات در فشار و پرش ادرار و همچنین تغییر در قطر ادرار ممکن است که نشان دهنده ی حالت غیر طبیعی ادرارباشد . بطور معمول ادار کردن نباید دردناک باشد ،باید راحت و روان باشد و اگر این طور نباشد از حالت طبیعی خارج است . فرد بعد از تخلیه ادرار باید حس کند که ادرار کاملا خالی شده است و نباید حس کند که ادرارمی ماند . ادرار باید حالت اختیاری باشد. یعنی وقتی که فرد تمایل به تخلیه پیدا کرد بایستی خودش به دستشویی برود و ادرار بکند . اگر بی اختیاری ادرار حاصل بشود .مثلا با یک حرکات خاص ادرار می ریزد مثلا در سرفه کردن یا پرش این اتفاق می افتد ، این غیر طبیعی تلقی می شود. بعضی افراد هستند که دائما ادرارشان می ریزد . کنترل ادرار باید کامل باشد . بعضی مواقع فرد احساس ادرار دارد ولی این از نظر روانی است ولی واقعا این طور نیست یا مثلا فرد اضطراب دارد و نمی تواند ادرارش را نگه دارد . بعضی از افراد وقتی در سرما قرارمی گیرند مثانه هایشان تحریک پذیر می شود و احساس می کند که ادرار دارد . ادرار ممکن است با مصرف مایعات تغییر بکند . تغییر رنگ ادرار ممکن است بخاطر خوردن بعضی از مواد باشد مثل لبو که ادرار را قرمز می کند یا بعضی از داروها باعث تغییر رنگ می شود . بعضی از بیماریها هم باعث تغییر رنگ ادرار می شوند . مثلا کسی که سنگ در مثانه دارد یا در کلیه اش غده ای هست تنها علامتی که بروز می دهد تغییر رنگ ادرار است . ما باید تغییر رنگ را جدی بگیریم ولی بعد از بررسی متوجه می شویم که این برای خوردن یک غذا هست . ممکن است که تغییر رنگ ادرار مسئله ی ساده ای باشد ولی شما نباید آنرا ساده بگیرید .یکی از نشانه های مهم بیماری دستگاه ادراری بخصوص وقتی ادرار رنگ خون یا تیره می شود ما را متوجه بیماری خاصی می کند. اگر شما مایعات زیادی بخورید رنگ ادرار شما از زرد به سفید تبدیل می شود . گاهی مایعات کم می خوریم وادرار زرد پررنگ می شود و غلیظ می شود.اگر تغییر رنگ ثبات داشته باشد باید آنرا جدی گرفت . مردم ما چون حجب و حیا دارند مسائل مربوط به ادرار را پنهان می کنند . بیماری دستگاه ادراری در مراحل اولیه درمان پذیر هستند بشرطی که شما با اولین تغییر رنگ مراجعه کنید. مثلا سرطان دستگاه ادراری مثل سرطان کلیه ، مثانه و پروستات که اگر درمراحل اولیه مراجعه بشود کاملا درمان می شود . تغییرات ادرار در سنین مختلف متفاوت می شود . بچه هایی که شبها خودشان را خیس می کنند و شب ادراری دارند با تکامل و بالا رفتن سن تا دوازده سالگی خوب می شوند . در کودکان بیشتر مشکل بی اختیاری ادرار مطرح است . در کودکی عفونت ادراری در پسرها بیشتر است و در سن بالاتر در دخترها بیشتر می شود و در سنین ده سال به بالا شیوع آن در هر دو مساوی می شود . در پسرها ختنه کردن را داریم که اگر این کار را نکنیم ممکن است باعث عفونت ادراری بشود. درمیان سالی بیشتر مشکل آقایان این است که ادرار خوب تخلیه نمی شود و مشکل پروستات دارند ولی در خانم ها بیشتر سوزش ادرار و تکرر ادرار وجود دارد . در سنین کهنسالی وقتی خانمها به سن قاعدگی می رسند و آقایان به بزرگی پروستات مبتلا می شوند علائم با هم فرق می کنند .
سوال – من یک پسر یکساله دارم . او بیماری هیدرونفروز مادرزادی دارد وعمل هم برای او انجام داده اند . او پس زدن ادرارندارد . آیا پسر من خوب می شود ؟
پاسخ – تنگی محل اتصال کلیه به هالب که یک اختلال مادرزادی است بعد ازاینکه ترمیم می شود ممکن است که گشادی کلیه باقی بماند که شما به آن هیدرونفروز می گویید اما مهم این است که تخلیه خوب صورت بگیرد . باتصویر برداری همکاران ما می توانند متوجه بشوند که تخلیه ادرار خوب است یا خیر .اگر تخلیه ادرار خوب باشد یعنی کلیه ادرار را خوب خالی کند حتی اگر مقداری هیدرو نفروز باقی مانده باشد ما زیاد نگران نیستیم. اگر تخلیه خوب نباشد و انسداد باشد رفع انسداد ضروری است و بچه در سن رشد است و نباید کلیه از این موضوع آسیب ببیند . توصیه من این است که ایشان تصویر برداری انجام بدهند تا مشخص بشود که مسیر باز است یا خیر . اگر مسیر باز است و بدترنشده است ، این خانم نباید نگران باشد .
سوال – من 56 سال دارم . شبها تکرر ادرار دارم . قند خون ندارم . مشکل دفع ادرار ندارم . شب مایعات می خورم . آیا این بخاطر بزرگی پروستات است؟
پاسخ – در افراد بالای45 سال بیماری بنام بزرگی خوش خیم پروستات داریم که این می تواند باعث اختلالات ادراری بشود . همه ی آقایان در سن بالای چهل سال غده ی پروستات شان بزرگ می شود . گاهی می تواند سرطانی بشود ولی اکثرا خوش خیم است و وقتی بزرگ می شود راه ادرار را تنگ می کند . وقتی راه ادرار تنگ بشود قطر ادرار و جهش و فشار آن کم می شود و این باعث تکرر ادرار می شود . مشکلش این است که فرد شبها بیشتر بلند می شود و به دستشویی می رود ولی حجم کمی را دفع می کند. ممکن است که ایشان بزرگی پروستات داشته باشند ولی باید به نکاتی هم توجه بکند . کسی که مایعات زیاد می خورد و زیاد هم دستشویی می رود ، ما این را خیلی غیر طبیعی نمی دانیم . اگر کسی زیاد مایعات بخورد تکرر ادرار با حجم زیاد دارد . بعضی مواد ادرار آور است مثل چای ، هندوانه و خربزه . پس ما به ایشان توصیه می کنیم که مصرف مایعات شب و نوع آنرا متعادل بکند . دیگر اینکه حجم ادرار شبانه را جمع کنند و آنرا در ظرفی بگذارند . اگر این حجم دو یا سه لیترباشد ، ممکن است که مشکل هورمونی باشد . ما هورمونی داریم که شبها ترشح می شود و آب را به داخل بدن برمی گرداند . بعضی مواقع این هورمون پایین می آید و آب زیاد درفع می شود باید این هورمون را با دارو جایگزین بکنیم . ممکن است که هورمونی در بدن ایشان ترشح می شود که آب را زیاد از بدن ایشان دفع می کند . در مورد ایشان تکرر ادرار شبانه ممکن است بخاطر بزرگی پروستات باشد که این با دارو درمان می شود. در مورد ایشان نمی توانیم بگوییم تکرر ادرار یک موضع ساده است که با خوردن یک قرص خوب می شود . باید آزمایشات و سونوگرافی انجام بشود. ایشان باید مایعات شبانه را محدود کنند.
سوال – دختر من پنج ماه دارد و دچار عفونت ادراری شده است . داروی کوتریموکسازول هم مصرف کرده است ولی خوب نشده است . راهنمایی بفرمایید.
پاسخ- حتما آزمایش عفونت ادراری برای این بچه انجام بدهید . اگر عفونت وجود دارد دارو بر اساس آزمایش تجویز بشود. توصیه ی ما این است که با یک متخصص کودکان مشورت کنید . حتما آزمایش ادرار و سونوگرافی برای این به انجام بدهید . می توانید با اورولوژیست هم مشاوره بکنید .
سوال – من 35 سال دارم . بر اثر تصادف قطع نخاع شده ام . احساس ادرار کامل دارم ولی کنترل ادرار دست من نیست . راهنمایی بفرمایید .
پاسخ – تمام کسانی که آسیب نخاعی می بینند مثانه های عصبی پیدا می کنند و بسته به سطح آسیب ممکن است که بتوانیم با دارو آنها را کنترل کنیم یا با آموزش سوند ، خودشان تخلیه را انجام بدهند . برای قطع نخاعی ها باید منحنی مثانه برایشان رسم بشود و بر اساس منحنی رسم شده روش مناسب تخلیه ی ادرار را به آنها آموزش بدهیم . مهم این است که ادرار باید تخلیه بشود تا منجر به عفونت ادراری و آسیب کلیه نشود .
سوال – من سی و هشت ساله هستم . قسمت فوقانی کلیه سنگ هشت میلیمتری داشته است . این توسط سنگ شکن دفع نشده است و ادرار می ماند .من باید چکار بکنم ؟
پاسخ – سنگ در جایی است که دهانه ی ادرار را نبسته است و احتمالا دهانه ی آن تنگ است . اگر این سنگ ها آزاری ندهند می شود آنها را تحت نظر گرفت وهر شش ماه سونوگرافی انجام داد .اینکه احساس می کنند ادرار دفع نمی شود همان التهاب پروستات است که باید درمان بکنند . ممکن است که بتوان با تغییر روش زندگی التهاب پروستات را کم کرد .
سوال – وجود خون در ادارار نشانه ی چیست؟
پاسخ – ممکن است که خون در ادرار باشد ولی علتی نداشته باشد. بعضی ها که ورزش می کنند و پاهایشان را محکم می کوبند ، در ادرارشان خون پیدا می کنند . سنگ و عفونت ادراری و سرطان می تواند خون به ادرار بدهد . ما چنین فردی را بررسی کامل با عکس و آزمایش می کنیم ، اگر علتی برای آن پیدا نکردیم می گوییم که این خوش خیم است و شما نباید نگران باشید و فقط پیگیری سالانه انجام بدهد.
سوال – من مشکل کلیه دارم و ادرارم دو شاخه است . راهنمایی بفرمایید .
پاسخ - ادرار دوشاخه نشانه ی این است که مسیر ادرار تنگ است و دارد بسته می شود. ما با توجه به سن ایشان باید ببینیم که مجرا یا پروستات ایشان مشکل دارد یا مثانه مشکل دارد .
اگر در فشار ، مقدار و قطر ادرار تغییراتی بوجود آمد ، این نشان می دهد که بیماری در حال بروز است که باید به آن توجه بشود .
سوال – مدت دو ماه است که من احساس می کنم مقداری ادراردر مثانه ام باقی می ماند و مکرر احساس دفع می کنم . در سونوگرافی مجاری ادرای و کلیه هم سالم بوده است . با اینکه قرض اُکسی بوتینین و پرازوسین مصرف می کنم بهبود نیافته ایم . راهنمایی بفرمایید.
پاسخ – قرص اُکسی بوتینین حرکت مثانه را کم می کند . و موجب می شود مقداری ادار در مثانه باقی بماند . اگر ادراربصورت واقعی می ماند ما مجبوریم تغییرات میزان قرص را برای ایشان انجام بدهیم . قرص پرازوسین مجرا را باز می کند . اگر این فرد در سنین بالاتر باشد مسئله ی بزرگی پروستات برای ایشان مطرح است و درمان داوریی قدم اول است و جراحی قدم آخراست . توصیه ی ما این است که وقتی ایشان ادرارشان را تخلیه می کنند بلند بشوند و دوباره بنشینند که اگر ادرار باقی مانده ای دارند ، در فشار شکمی که در بلندشدن و ایستادن حاصل می شود ، تخلیه بشود.
سوال – در مورد عفونت ادراری در دوران بارداری توضیحاتی بدهید .
پاسخ – این مسئله خیلی شایع است . کسی که عفونت ادراری یا باکتری دارد ، باید در زمان حاملگی تحت مراقبت پزشکی باشد .
سوال – نفروپاتی ناشی از اچ آی وی چه عفونتی است ؟ آیا این باعث نارسائی کلیه می شود ؟
پاسخ – اچ آی وی می تواند دستگاه کلیوی را هم بگیرد ولی معمولا باعث نارسائی کلیه نمی شود . باید درمان اچ آی وی انجام بشود.
سوال – من 29 سال دارم و سنگ دو و سه میلیمتری در کلیه سمت چپ و راست دارم . سنگ شکنی هم رفته ام و هنگام دفع ادرار در سمت چپ کلیه ام درد شدیدی احساس می کنم . تهوع هم دارم . به من گفته اند که بعد از چهارده روز دوباره بروم . آیا این کار را انجام بدهم ؟
پاسخ – سنگ های زیر پنج میلیمتر خودشان دفع می شوند و فرد نباید نگران بشود. ما برای سنگ دو و سه میلیمتری توصیه به سنگ شکنی نمی کنیم . ورزش ، حرکات فیزیکی ، تحرک و مقداری دارو باعث دفع این سنگ ها می شود. برای سنگ سه میلیمتری کسی را به اتاق عمل نمی برند مگر اینکه سنگ شکن شده باشد و مقداری از سنگ راه کلیه را بسته باشد و مجبورباشند که این سنگی که در هالب مانده را دربیاورند که با جراحی بسته می توان این سنگ ها را خارج کرد.